Tənazü Haqqında Bab

بَابُ فِي التَّنَازُعِ

Nəhu elmdə; ضَرَبَنِي və ضَرَبْتُ زَيْدًا misallarında, birinci fiili i’mal etmək (yəni, birinci fiili təsirli etmək) caizdir və bunu Kufəlilər seçmişlər. Bu halda ikinci fiildə lazım olan hər şey gizli zamir kimi qəbul edilir. İkinci fiili təsirli etmək də caizdir və bunu Basralılar seçmişlər. Bu halda birinci fiildə yalnız merfu fail zamiri gizli olur. Misal: جَفَوْنِي وَ لَمْ أَجِفُ الْأَخِلَّاءَ – "Bana cəfa etdilər, amma mən dostlara cəfa etmədim." Amma bu misal tenazu babından deyil: كَفَانِي وَ لَمْ أَطْلُبْ قَلِيلٌ مِنَ الْمَالِ – "Az mal mənə kifayət etdi, mən az mal istəmədim." Çünki burada məna pozulur.

Tenazu (Çəkişmə) Haqqında Bab

Tenazu o deməkdir ki, iki amil bir söz üzərində təsir etmək üçün bir-biri ilə çəkişir. Bu misallarda:

ضَرَبَنِي

"Bana vurdu"

ضَرَبْتُ زَيْدًا

"Zeydə vurdum" misallarında birinci amilin təsirli olması caizdir. Kufəlilər bunu seçib, ikinci fiil üçün lazım olan hər şeyi gizli zamir kimi qəbul ediblər. İkinci fiili təsirli etmək də caizdir, bunu Basralılar seçmişlər və birinci fiildə yalnız merfu fail zamirini nəzərdə tutublar. Misal:

جَفَوْنِي وَ لَمْ أَجِفُ الْأَخِلَّاءَ

"Bana cəfa etdilər, amma mən dostlara cəfa etmədim."

Bu misalda isə məna pozulduğu üçün tenazu yoxdur:

كَفَانِي وَ لَمْ أَطْلُبْ قَلِيلٌ مِنَ الْمَالِ

"Az mal mənə kifayət etdi, mən az mal istəmədim."