11-ci növ | Müqarəbə felləri və Yaxınlıq felləri

اَلنَّوْعُ الْحَادِيَ عَشَرَ

أَفْعَالٌ تُسَمَّى أَفْعَالَ الْمُقَارَبَةِ، تَرْفَعُ الْاِسْمَ وَ تَنْصِبُ الْخَبَرَ وَ هِيَ سَبْعَةُ أَفْعَالٍ. عَسَى، نَحْوُ؛ عَسَى زَيْدٌ أَنْ يَخْرُجَ، وَ تَكُونُ تَامَّةً، نَحْوُ؛ عَسَى أَنْ يَخْرُجَ زَيْدٌ وَ عَسَى زَيْدٌ يَخْرُجُ. وَ كَادَ، نَحْوُ؛ كَادَ زَيْدٌ يَخْرُجُ وَ كَادَ زَيْدٌ أَنْ يَخْرُجَ. وَ طَفِقَ، نَحْوُ؛ طَفِقَ زَيْدٌ يَفْعَلُ. وَ جَعَلَ، نَحْوُ؛ جَعَلَ زَيْدٌ يَخْرُجُ. وَ كَرَبَ، نَحْوُ؛ كَرَبَ زَيْدٌ يَخْرُجُ. وَ أَوْشَكَ، نَحْوُ؛ أَوْشَكَ زَيْدٌ أَنْ يَخْرُجَ. وَ أَخَذَ، نَحْوُ؛ أَخَذَ زَيْدٌ يَقُومُ

أَفْعَالٌ bir sıra fel, تُسَمَّى adlandırılır, أَفْعَالَ الْمُقَارَبَةِ efâl-i mukarabe, yəni yaxınlıq felləri kimi, تَرْفَعُ الْاِسْمَ mukarabe felləri ismi ref edir, وَ تَنْصِبُ الْخَبَرَ və xəbəri nasb edir, وَ هِيَ سَبْعَةُ أَفْعَالٍ mukarabe felləri yeddi fildir; عَسَى ‘asâ, "ümid edilir ki", Nümunə: عَسَى زَيْدٌ أَنْ يَخْرُجَ "Ümid edilir ki Zeyd çıxacaq & Zeydin çıxması ümid edilir" kimi, وَ تَكُونُ تَامَّةً və bu ‘asâ feli tam feli kimi işlədilir, Nümunə: عَسَى أَنْ يَخْرُجَ زَيْدٌ "Ümid edilir ki Zeyd çıxacaq & Zeydin çıxması ümid edilir" və عَسَى زَيْدٌ يَخْرُجُ "Ümid edilir ki Zeyd çıxır" kimi. وَ كَادَ kâde "az qala, demək olar ki", Nümunə: كَادَ زَيْدٌ يَخْرُجُ "Zeyd az qala çıxır & Zeyd çıxmağa yaxın oldu", كَادَ زَيْدٌ أَنْ يَخْرُجَ "Zeyd az qala çıxır" kimi. وَ طَفِقَ və tafika "... etməyə başladı", Nümunə: طَفِقَ زَيْدٌ يَفْعَلُ "Zeyd etməyə başladı", وَ جَعَلَ və ce’ale "etdi, etdi", Nümunə: جَعَلَ زَيْدٌ يَخْرُجُ "Zeyd çıxır oldu, çıxma işini etdi" kimi. وَ كَرَبَ və kerebe "yaxın oldu, az qala" sözü İmam Birgivi tərəfindən كَرُبَ kimi nəql olunub, Nümunə: كَرَبَ زَيْدٌ يَخْرُجُ "Zeyd az qala çıxır & Zeyd çıxmağa yaxın oldu" kimi, وَ أَوْشَكَ və evşeke "az qala olurdu" Nümunə: أَوْشَكَ زَيْدٌ أَنْ يَخْرُجَ "Az qala Zeyd çıxırdı & Zeydin çıxmasına az qalıb" kimi. وَ أَخَذَ və ehaze "etməyə başladı", Nümunə: أَخَذَ زَيْدٌ يَقُومُ "Zeyd qalxmağa başladı" kimi.

On birinci növ: Efâl-i Mukarabe & Yaxınlıq Felləri

Səmai amillərin on birinci növü efâl-i mukarabe, yəni yaxınlıq felləridir. Bu fellər ismi ref, xəbəri nasb edirlər və yeddi dənədirlər.

عَسَى	ümid edilir ki
كَادَ	az qala
طَفِقَ	etməyə başladı
جَعَلَ	etdi
كَرَبَ	az qala
أَوْشَكَ	az qalıb
أَخَذَ	etməyə başladı

عَسَى زَيْدٌ أَنْ يَخْرُجَ

"Ümid edilir ki Zeyd çıxacaq & Zeydin çıxması ümid edilir" ifadəsində عَسَى mukarabe fellərindən naqis və camid (müştəq olmayan) və رَجَاء "rica" mənasında olan keçmiş felidir, زَيْدٌ sözü onun ismidir və merfudur, ref əlaməti dammədir, أَنْ en-i masdariye və nasb edatı, يَخْرُجَ en-i masdariyye ilə mansub muzari fel, nasb əlaməti sonundakı zahir fətadır. Faili ehtimalən müstətir, təqdiri هُوَ olan və زَيْدٌ sözünə racet edən, yəni dönən bir zamirdir. أَنْ və ona daxil olan يَخْرُجَ birlikdə عَسَى felinin xəbərini təşkil edir və bu أَنْ يَخْرُجَ sözü məzmun baxımından masdar olub, məhəllən mansubdur.

عَسَى أَنْ يَخْرُجَ زَيْدٌ

"Ümid edilir ki Zeyd çıxacaq & Zeydin çıxması ümid edilir" ifadəsində عَسَى mukarabe fellərindən naqis və camid (müştəq olmayan) və رَجَاء "rica" mənasında olan keçmiş felidir, أَنْ en-i masdariye və nasb edatı, يَخْرُجَ en-i masdariyye ilə mansub muzari fel, nasb ala

Metnin sonunda zahir fetha vardır. Faili cevazen müstetirdir, takdiri هُوَ olan və زَيْدٌ sözünə racet (qayıdan) yəni dönən bir zamirdir. زَيْدٌ sözü عَسَى felinin failidir və merfudur, ref alaməti damme ilədir. عَسَى زَيْدٌ يَخْرُجُ “Umulur ki Zeyd çıxar” ifadəsində عَسَى mukarabe fellərindən naqis və camid (müştəq olmayan) və رَجَاء “rica” mənasında olan keçmiş felidir, زَيْدٌ sözü onun ismidir və merfudur, ref alaməti damme ilədir, يَخْرُجُ muzari felidir, nasb və cezm edatlarından təcrid olunmuş şəkildə merfudur, ref alaməti sonunda zahir dammedir, faili cevazen müstetirdir, takdiri هُوَ olan və زَيْدٌ sözünə racet (qayıdan) yəni dönən bir zamirdir. Fail və fildən ibarət olan زَيْدٌ يَخْرُجُ cümləsi عَسَى felinin xəbəri olub mahallen mansubdur. كَادَ زَيْدٌ يَخْرُجُ “Zeyd az qala çıxar & Zeyd çıxmağa yaxın oldu” ifadəsində كَادَ mukarabe fellərindən naqis keçmiş felidir, زَيْدٌ sözü onun ismidir və merfudur, ref alaməti damme ilədir, يَخْرُجُ muzari felidir, nasb və cezm edatlarından təcrid olunmuş şəkildə merfudur, ref alaməti sonunda zahir dammedir, faili cevazen müstetirdir, takdiri هُوَ olan və زَيْدٌ sözünə racet (qayıdan) yəni dönən bir zamirdir. Fail və fildən ibarət olan زَيْدٌ يَخْرُجُ cümləsi كَادَ felinin xəbəri olub mahallen mansubdur. كَادَ زَيْدٌ أَنْ يَخْرُجَ “Zeyd az qala çıxar” ifadəsində كَادَ mukarabe fellərindən naqis keçmiş felidir, زَيْدٌ sözü onun ismidir və merfudur, ref alaməti damme ilədir, أَنْ en-i masdariye və nasb edatı, يَخْرُجَ en-i masdariyye ilə mansub muzari felidir, nasb alaməti sonunda zahir fethadır. Faili cevazen müstetirdir, takdiri هُوَ olan və زَيْدٌ sözünə racet (qayıdan) yəni dönən bir zamirdir. أَنْ və ona daxil olan يَخْرُجَ birlikdə كَادَ felinin xəbərini təşkil edir və bu أَنْ يَخْرُجَ sözü masdar təvilində olub mahallen mansubdur. طَفِقَ زَيْدٌ يَفْعَلُ “Zeyd etməyə başladı” ifadəsində طَفِقَ mukarabe fellərindən naqis keçmiş felidir, زَيْدٌ sözü onun ismidir və merfudur, ref alaməti damme ilədir, يَفْعَلُ muzari felidir, nasb və cezm edatlarından təcrid olunmuş şəkildə merfudur, ref alaməti sonunda zahir dammedir, faili cevazen müstetirdir, takdiri هُوَ olan və زَيْدٌ sözünə racet (qayıdan) yəni dönən bir zamirdir. Fail və fildən ibarət olan زَيْدٌ يَفْعَلُ cümləsi طَفِقَ felinin xəbəri olub mahallen mansubdur. جَعَلَ زَيْدٌ يَخْرُجُ “Zeyd çıxır olur, çıxma işini edir” ifadəsində جَعَلَ şuru’ fellərindən keçmiş felidir, زَيْدٌ sözü onun ismidir və merfudur, ref alaməti damme ilədir, يَخْرُجُ muzari felidir, nasb və cezm edatlarından təcrid olunmuş şəkildə merfudur, ref alaməti sonunda zahir dammedir, faili cevazen müstetirdir, takdiri هُوَ olan və زَيْدٌ sözünə racet (qayıdan) yəni dönən bir zamirdir. Fail və fildən ibarət olan زَيْدٌ يَخْرُجُ cümləsi جَعَلَ felinin xəbəri olub mahallen mansubdur. كَرَبَ زَيْدٌ يَخْرُجُ “Zeyd az qala çıxar & Zeyd çıxmağa yaxın oldu” ifadəsində كَرَبَ mukarabe fellərindən keçmiş felidir, زَيْدٌ sözü onun ismidir və merfudur, ref alaməti damme ilədir, يَخْرُجُ muzari felidir, nasb və cezm edatlarından təcrid olunmuş şəkildə merfudur, ref alaməti sonunda zahir dammedir, faili cevazen müstetirdir, takdiri هُوَ olan və زَيْدٌ sözünə racet (qayıdan) yəni dönən bir zamirdir. Fail və fildən ibarət olan زَيْدٌ يَخْرُجُ cümləsi كَرَبَ felinin xəbəri olub mahallen mansubdur. أَوْشَكَ زَيْدٌ أَنْ يَخْرُجَ “Az qalsın Zeyd çıxırdı & Zeydin çıxmasına az qaldı” ifadəsində أَوْشَكَ mukarabe fellərindən keçmiş felidir, زَيْدٌ sözü onun ismidir və merfudur, ref alaməti damme ilədir, أَنْ en-i masdariye və nasb edatı, يَخْرُجَ en-i masdariyye ilə mansub muzari felidir, nasb alaməti sonunda zahir fethadır. Faili cevazen müstetirdir, takdiri هُوَ olan və زَيْدٌ sözünə racet (qayıdan) yəni dönən bir zamirdir. أَنْ və ona daxil olan يَخْرُجَ birlikdə أَوْشَكَ felinin xəbərini təşkil edir və bu أَنْ يَخْرُجَ sözü masdar təvilində olub mahallen mansubdur. أَخَذَ زَيْدٌ يَقُومُ “Zeyd qalxmağa başladı” ifadəsində أَخَذَ şuru’ fellərindən mehmuz ul-fa olan keçmiş felidir, زَيْدٌ sözü onun ismidir və merfudur, ref alaməti damme ilədir, يَقُومُ muzari felidir, nasb və cezm edatlarından təcrid olunmuş şəkildə merfudur, ref alaməti sonunda zahir dammedir, faili cevazen müstetirdir, takdiri هُوَ olan və زَيْدٌ sözünə racet (qayıdan) yəni dönən bir zamirdir. Fail və fildən ibarət olan زَيْدٌ يَقُومُ cümləsi أَخَذَ felinin xəbəri olub mahallen mansubdur.