Tərif əlifi
اَلُ التَّعْرِيفُ
Sonra edat sahibi olan və o da "el"dir; Xəlil və Sibəveyhə görə, yalnız lam deyil, Əxfəşə müxalif olaraq, həmzə ilə birlikdədir. Bu "el" takısı ahd üçün olur, məsələn: "Şüşədə el-şüşə" (nur 25), və "Qazi gəldi". Ya da cins üçün olur, məsələn: "Dinar və dirhəm insanları məhv etdi", və "Biz sudan hər bir canlı varlığı yaratdıq" (Ənbiya 25) ayəsindəki "el-ma" (su) cinsdir. Ya da bütün fərdləri əhatə etmək üçün gəlir, məsələn: "İnsan zəif yaradıldı" (Nisa 28) ayəsindəki "insan" bütün insanları əhatə edir. Ya da sifətlərini əhatə etmək üçün gəlir, məsələn: "Zeyd o kişidir" ifadəsində "er-racul" sözünün başındakı "el" takısı kişini Zeydə sifət verir. Lamın mimə dəyişdirilməsi Himyər ləhcəsinə görədir.
Sonra edat sahibi, yəni "el" sözüdür. Əxfəşin fikrinin tam əksi olaraq Xəlil və Sibəveyh bu edatın yalnız lamdan deyil, həmzə ilə birlikdə elif-lamdan ibarət olduğunu deyirlər. Bu "el" takısı ahd üçün gəlir, misal:
فِي زُجَاجَةٍ اَلزُّجَاجَةُ
El-i Tarif
El-i tarif, yəni edat sahibi ki, o söz "el" sözüdür. Əxfəşin fikrinin tam əksi olaraq Xəlil və Sibəveyh bu edatın yalnız lamdan deyil, həmzə ilə birlikdə elif-lamdan ibarət olduğunu deyirlər. Bu "el" takısı ahd üçün gəlir, misal:
فِي زُجَاجَةٍ اَلزُّجَاجَةُ
“Şüşənin içindəki şüşə” ayəsindəki ikinci olan nekire zücace sözü birinci olan zücace ilə eynidir.
وَ جَاءَ الْقَاضِي
“Hakim (o hakim ki) gəldi” ifadəsində el-qadı sözünün başındakı elif lam, gözlənilən, tanınan bir hakimin olduğunu bildirir.
Bu el takısı bəzən cins üçün olur, misal;
كَأَهْلَكَ النَّاسَ الدِّينَارُ وَ الدِّرْهَمُ
“dinar və dirhəm insanları məhv etdi” ifadəsində dinar və dirhəm sözlərinin başındakı el takısı onların pul cinsi olduğunu göstərir.
وَ جَعَلْنَا مِنَ الْمَاءِ كُلَّ شَيْئٍ حَيٍّ
“Biz canlı olan hər şeyi sudan yaratdıq” ayəsindəki el-mau “su” sözü cinsdir.
Bu el takısı fərdləri əhatə etmək üçün gəlir, misal;
وَ خُلِقَ الْإِنْسَانُ ضَعِيفًا
“və insan zəif olaraq yaradıldı” ayəsindəki el-insanu sözündən bütün fərdləri başa düşürük.
Bu el takısı bəzən sifətləri əhatə etmək üçün gəlir, misal;
زَيْدٌ الرَّجُلُ
“Zeyd (bax o) adamdır” kimi.
Elif lam’dakı lam hərfinin mim hərfinə dəyişməsi Hımyeri lüğətinə görədir.