Məvsul isim
اَلْاِسْمُ الْمَوْصُولِ
Sonra ism-i mevsul, ve o; اَلَّذِي və اَلَّتِي və اَللَّذَانِ və اَللَّتَانِ, ref halında elif ilə, cər və nəsb halında ya ilə olur. Müzekker cəm üçün اَلَّذِينَ tam olaraq ya ilə və الْأُولَى. Müənnəs cəm üçün اَللَّائِي və اللَّاتِي. Ümumi mənada isə مَنْ, مَا, أَيُّ və اَلْ, açıq sifətdə, təfdil olmadan, məsələn الضَّارِبِ və الْمَضْرُوبِ kimi. Tayyi ləhcəsində ذُو və istifham mənasında olan مَا və مَنْ-dan sonra ذَا. اَلْ-ın sılası sifət olur, digərlərinin sılası isə ya xəbər cümləsi olur, içində ism-i mevsula uyğun zamir olur ki, ona aid zamir deyilir. Aid zamir bəzən hazf edilir, məsələn: أَيُّهُمْ أَشَدُّ (onlardan hansısı daha şiddətlidir), وَ مَا عَمِلَتْهُ أَيْدِيهِمْ (onlar əlləri ilə etdilər), فَاقْضِ مَا أَنْتَ قَاضٍ (sən hökmünü ver), وَ يَشْرَبُ مِمَّا تَشْرَبُونَ (siz içdiyinizdən içir) kimi. Sıla həm də zarf, ya cər və məcrur olur, tam və müteallıq olaraq gizli استقرَّ felinə bağlı olur.
İsm-i Mevsul
Müzekker üçün ism-i mevsullar müfrəd üçün اَلَّذِي "o ki", təsniyə üçün ref halında elif ilə اللَّذَانِ, nəsb və cər halında isə ya ilə اللَّذَيْنِ olur. Müənnəs üçün ism-i mevsullar müfrəd üçün اَلَّتِي "o ki", təsniyə üçün ref halında elif ilə اللَّتَانِ, nəsb və cər halında isə اللَّتَيْنِ "o ikisi ki" olur. Müzekker üçün cəm forması həmişə ya ilə اللَّذِينَ "o kimlər ki" və الأُولَى olur. Müənnəs üçün cəm forması isə اللَّائِي və اللَّاتِي olur. مَنْ, مَا və أَيُّ isə müfrəd, təsniyə və cəm olan müzekker və müənnəs üçün işlədilir. اَلْ-ı mevsule, ism-i təfdil istisna olmaqla, açıq sifətlə gəlir, məsələn: اَلضَّارِبُ "vuran" və اَلْمَضْرُوبُ "vurulan" kimi. Tayyi ləhcəsinə görə ذُو "sahib" və istifham mənasında olan مَنْ və مَا-dan sonra gələn ذَا, sıla sifət olur. اَلْ-ın xaricindəki mevsulların sılası isə ya ism-i mevsula uyğun zamirli xəbər cümləsidir ki, bu zamirə aid zamir deyilir. Bəzən bu aid zamir hazf edilir, misalları:
أَيُّهُمْ أَشَدُّ
“onlardan hansısı daha şiddetlidir..”,
وَ مَا عَمِلَتْهُ أَيْدِيهِمْ
“o şeyi əlləri ilə etdilər..”,
فَاقْضِ مَا أَنْتَ قَاضٍ
“hökmünlə hökm ver”,
وَ يَشْرَبُ مِمَّا تَشْرَبُونَ
“sizin içdiyiniz şeydən içir” ayələrində olduğu kimi.
Ya da ism-i mevsulun sılası zarf olur. Və ya hazf edilmiş olan إِسْتَقَرَّ feilinə müteallik və tam olan carr-mecrur olur.
| أَلَّذِي | o ki | ||||||
| اَللَّذَانِ | o ikisi ki | ||||||
| اَللَّذَيْنِ | o ikisi ki | ||||||
| اَللَّذِينَ | onlar ki | ||||||
| أَلَّتِي | o ki | ||||||
| اَللتَّانِ | o ikisi ki | ||||||
| اَللَّتَيْنِ | o ikisi ki | ||||||
| اَللَّاتِي | onlar ki | ||||||
| اَللَّائِي | onlar ki | ||||||
|
|||||||