Əmr Fəilinə Bitişən Tə'kid Nun'u

وَ زِيدَتْ فِي آخِرِ الْأَمْرِ نُونَا التَّأْكِيدِ الطَّلَبِ، Nəticə olaraq, əmr felinin (qayıb və hazır) sonuna tələbin təsdiqi üçün iki nun artırılır, misal olaraq: لِيَضْرِبَنَّ, لِيَضْرِبَانِّ, لِيَضْرِبُنَّ, لِتَضْرِبَنَّ, لِتَضْرِبَانِّ, لِيَضْرِبْنَانِّ. Eyni şəkildə hazır əmr formalarında da: إِضْرِبَّنَّ, إِضْرِبَانِّ, إِضْرِبُنَّ, إِضْرِبِنَّ, إِضْرِبَانِّ, إِضْرِبْنَانِّ. لِيَضْرِبَنَّ sözündə "ba" hərfi fətahlanır, iki səkinin birləşməsindən qaçmaq üçün. Təsdiq nunu yüngüllük üçün fətahlanır. لِيَضْرِبُوا formasında vav hərfi dammə ilə kifayətlənildiyindən silinir. İdribi formasında isə y hərfi kəsrə ilə kifayətlənildiyindən silinir. Təthniyə (ikilik) əlifi silinmir ki, tək formaya bənzəməsin. Ağır nun (şəddəli nun) təthniyə əlifindən sonra təthniyə nununa bənzədilərək kəsrə ilə oxunur. Ref alaməti olan nun, məsələn هَلْ يَضْرِبَانِ kimi nümunələrdə, ağır nunun qabağındakı hissə məbni olduğu üçün silinir. لِيَضْرِبْنَانِّ kimi formalarda nunların birləşməsindən qaçmaq üçün ayrıcı əlif əlavə edilir.

وَ حُكْمُ الْخَفِيفَةِ Mühəffəfə nunun hökmü, müşəddədə nunun hökmü kimidir, lakin iki əlifdən sonra səkinlərin birləşməsi səbəbindən daxil olmaz. Basralı Yonusun fikrinə görə isə, müşəddədə nunun qaydasına əsasən iki əlifdən sonra mühəffəfə nun da daxil edilə bilər.

وَ زِيدَتْ və artırıldı, فِي آخِرِ الْأَمْرِ əmr felinin (qayıb və hazır), نُونَا التَّأْكِيدِ الطَّلَبِ təsdiq tələbi ilə iki nun, misal olaraq; لِيَضْرِبَنَّ və لِيَضْرِبَانِّ və لِيَضْرِبُنَّ və لِتَضْرِبَنَّ və لِتَضْرِبَانِّ və لِيَضْرِبْنَانِّ kimi. Eyni şəkildə hazır əmr formalarında da; إِضْرِبَّنَّ və إِضْرِبَانِّ və إِضْرِبُنَّ və إِضْرِبِنَّ və إِضْرِبَانِّ və إِضْرِبْنَانِّ kimi artırılmışdır. لِيَضْرِبَنَّ sözündə "ba" hərfi fətahlanır, iki səkinin birləşməsindən qaçmaq üçün. Təsdiq nunu yüngüllük üçün fətahlanır. لِيَضْرِبُوا formasında vav hərfi dammə ilə kifayətlənildiyindən silinir. İdribi formasında isə y hərfi kəsrə ilə kifayətlənildiyindən silinir. Təthniyə (ikilik) əlifi silinmir ki, tək formaya bənzəməsin. Ağır nun (şəddəli nun) təthniyə əlifindən sonra təthniyə nununa bənzədilərək kəsrə ilə oxunur. Ref alaməti olan nun, məsələn هَلْ يَضْرِبَانِ kimi nümunələrdə, ağır nunun qabağındakı hissə məbni olduğu üçün silinir. لِيَضْرِبْنَانِّ kimi formalarda nunların birləşməsindən qaçmaq üçün ayrıcı əlif əlavə edilir. Mühəffəfə nunun hökmü, müşəddədə nunun hökmü kimidir. Lakin mühəffəfə nun iki əlifdən sonra daxil olmaz, çünki səkinlərin birləşməsi baş verir. Basralı Yonusun fikrinə görə isə, müşəddədə nunun qaydasına əsasən iki əlifdən sonra mühəffəfə nun da daxil edilə bilər.

Mətnin Ümumi Mənası: Əmr felinin sonuna mənanı gücləndirmək üçün iki təsdiq nunu artırılır. Təsdiq nunlu əmr felləri:

Qayıb əmr forması müşəddədə nun ilə
Cəm	Təthniyə	Müfrəd
لِيَضْرِبُنَّ	لِيَضْرِبَانِّ	لِيَضْرِبَنَّ
لِيَضْرِبْنَانِّ	لِتَضْرِبَانِّ	لِتَضْرِبِنَّ

Qayıb əmr forması mühəffəfə nun ilə
Cəm	İki nəfərlik	Tək
لِيَضْرِبُنْ	-	لِيَضْرِبَنْ
-	-	لِتَضْرِبَنْ

Eyni şəkildə hazır əmr formalarında;

Hazır əmr forması şeddəli nun ilə
Cəm	İki nəfərlik	Tək
إِضْرِبُنَّ	إِضْرِبَنَّ	إِضْرِبَنَّ
إِضْرِبْنَانِّ	إِضْرِبَانِّ	إِضْرِبِنَّ

Hazır əmr forması yüngül nun ilə
Cəm	İki nəfərlik	Tək
إِضْرِبُنْ	-	إِضْرِبَنَ
-	-	إِضْرِبِنْ

لِيَضْرِبَنَّ felində iki sakit hərfin yan-yana gəlməsinin qarşısını almaq üçün ba hərfi fəthalanıb. Ba hərfindən sonra gələn nun sakitdir. Tə’kid nununun fəthalanmasının səbəbi, fətanın yüngül bir hərəkə olmasıdır. لِيَضْرِبُوا felinə tə’kid nunu daxil olunca dammə ilə kifayətlənildiyi üçün vav hərfi hazf edilir və fel لِيَضْرِبُنَّ olur. Ən sondakı elif isə iltibasın qarşısını almaq üçün gətirilmişdi, buna görə də o da düşür. Eyni şəkildə إِضْرِبِي olan hazır əmr felinə də tə’kid nunu gələndə sonundakı ya hərfi kəsrə ilə kifayətlənildiyi üçün hazf edilir və tə’kid nunlu fel إِضْرِبِنَّ olur. Müfrəd formaya bənzəməsin deyə tesniyə formalardakı eliflər hazf edilmir. Tesniyə elifindən sonra gələn şeddəli nun, tesniyə nununa bənzədilərək kəsrələnir. Yəni yedribanne olması lazım ikən yedribanni olur, çünki standart tesniyə yedribani şəklindədir. هَلْ يَضْرِبَانِ kimi sual cümləsində necə əfal-i xamsələrdə cəzm və şərt edatları sondakı nunu düşürürsə, burada da o sondakı nun düşür. Üstəlik düşən nun rəf alaməti olan nundur. Çünki şeddəli nunun ma qabli məbni olur. لِيَضْرِبْنَانِّ cəm müənnəs siğa və لِيَحْسُنَانِّ kimi tesniyələrdə bir neçə nun bir araya toplanmasın deyə nunlar arasına fasıla elif daxil edilir.

Yüngül tə’kid nununun hökmü, sakit olan nunun hökmü kimidir. Lakin nun-u muhaffefe formasında hazır və qeyri-hazır əmr formalarında iltika-i sakineyn olmaması üçün iki elifdən sonra tə’kid nunu gəlmir. Yuxarıdakı cədvəldə göründüyü kimi. Yoxsa إِضْرِبَنْ kimi bir əmr felinin tesniyəsi إِضْرِبَانْ və cəmisi إِضْرِبُونْ kimi gələrdi ki, göründüyü kimi sakit nunlar ma qabilləri ilə iltika-i sakineyn yaradır. Bu səbəbdən tesniyələrdə və cəm müənnəsdə nun gəlmir. Eyni şey qeyri-hazır əmr formasında da belədir. Lakin Basri alim Yunusa görə şeddəli nun ilə müqayisə edilərək elifdən sonra yüngül tə’kid nunu gətirilə bilər, yəni لِيَضْرِبَانِّ ilə müqayisə edilərək لِيَضْرِبَانْ deyilə bilər.