Məf'ulun Bih'in Babı

بَابُ الْمَفْعُولِ بِهِ

وَ هُوَ الْاِسْمُ الْمَنْصُوبُ ألَّذِي يَقَعُ عَلَيْهِ الْفِعْلُ، نَحْوُ قَوْلِكَ؛ ضَرَبْتُ زَيْدًا وَ رَكِبْتُ الْفَرَسَ. وَ هُوَ قِسْمَانِ؛ ظَاهِرٌ وَ مُضْمَرٌ. فَالظَّاهِرُ مَا تَقَدَّمَ ذِكْرُهُ. وَ الْمُضْمَرُ قِسْمَانِ؛ مُتَّصِلٌ وَ مُنْفَصِلٌ. فَالْمُتَّصِلُ اثْنَا عَشَرَ وَ هِيَ؛ ضَرَبَنِي وَ ضَرَبَنَا وَ ضَرَبَكَ وَ ضَرَبَكُمَا وَ ضَرَبَكُمْ وَ ضَرَبَكِ وَ ضَرَبَكُنَّ وَ ضَرَبَهُ وَ ضَرَبَهُمَا وَ ضَرَبَهُمْ وَ ضَرَبَهَا وَ ضَرَبَهُنَّ. وَ الْمُنْفَصِلُ اثْنَا عَشَرَ وَ هِيَ؛ إِيَّايَ وَ إِيَّانَا وَ إِيَّاكَ وَ إِيَّاكُمَا وَ إِيَّاكُمْ وَ إِيَّاكِ وَ إِيَّاكُنَّ وَ إِيَّاهُ وَ إِيَّاهُمَا وَ إِيَّاهُمْ وَ إِيَّاهَا وَ إِيَّاهُنَّ

وَ هُوَ الْاِسْمُ الْمَنْصُوبُ  məf'ulun bih mansub bir isimdir, ألَّذِي elə bir mansub isimdir ki, يَقَعُ üzərinə vaki olur, عَلَيْهِ o mansub ismin üzərinə, الْفِعْلُ fiil vaki olur, نَحْوُ قَوْلِكَ Məsələn, sənin bu sözündə olduğu kimi; ضَرَبْتُ زَيْدًا “Zeydi vurdum”, رَكِبْتُ الْفَرَسَ “Ata mindim” kimi, وَ هُوَ قِسْمَانِ məf'ulun bih iki hissəyə bölünür; ظَاهِرٌ وَ مُضْمَرٌ zahir və muzmer, yəni zamir olur, فَالظَّاهِرُ Məsələn, yuxarıda qeyd olunduğu kimidir, وَ الْمُضْمَرُ قِسْمَانِ؛ مُتَّصِلٌ وَ مُنْفَصِلٌ muzmer, yəni zamir olan məf'ulun bih də, muttasıl və munfasıl olmaqla iki hissəyə bölünür,

Məf'ulun Bihin Babı

Fiilin birbaşa təsir etdiyi mansub ismə məf'ulun bih deyilir. Başqa sözlə, failin fiilindən birbaşa (hərf-i cərrsiz) təsirlənən obyekt və ya şəxsə məf'ulun bih (sarih) deyilir. Məf'ulun bih zahir isim və zamir olmaqla iki hissəyə bölünür. Zahir olan məf'ulun bih yuxarıda izah edildiyi kimidir, Məsələn:

ضَرَبْتُ زَيْدًا

“Zeydi vurdum”,

رَكِبْتُ الْفَرَسَ

“Ata mindim” ifadələrindəki Zeyd və Fərəs sözləridir.

Zamir olan məf'ulun bih isə muttasıl və munfasıl olmaqla iki hissəyə bölünür və aşağıdakı cədvəldə göstərilmişdir:

Müttəsil Zamir	Munfəsil Zamir
ضَرَبَهُ	إِيَّاهُ
ضَرَبَهُمَا	إِيَّاهُمَا
ضَرَبَهُمْ	إِيَّاهُمْ
ضَرَبَهَا	إِيَّاهَا
ضَرَبَهُنَّ	إِيَّاهُنَّ
ضَرَبَكَ	إِيَّاكَ
ضَرَبَكُمَا	إِيَّاكُمَا
ضَرَبَكُمْ	إِيَّاكُمْ
ضَرَبَكِ	إِيَّاكِ
ضَرَبَكُنَّ	إِيَّاكُنَّ
ضَرَبَنِي	إِيَّايَ
ضَرَبَنَا	إِيَّانَا