Kəlam və hissələri

أَبْتَدِئُ بِالْقِرَاءَةِ بِسْمِ اللهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ

اَلْآجُرُّمِّيَّةُ

اَلْكَلاَمُ؛ هُوَ اللَّفْظُ الْمُرَكَّبُ الْمُفِيدُ بِالْوَضْعِ. وَ أَقْسَامُهُ ؛ اِسْمٌ، فِعْلٌ وَ حَرْفٌ جَاءَ لِمَعْنَى. فَالْاِسْمُ؛ يُعْرَفُ بِالْخَفْضِ وَ التَّنْوِينِ وَ دُخُولِ الْأَلِفِ وَ اللَّامِ وَ حُرُوفِ الْخَفْضِ، وَ هِيَ؛ مِنْ وَ إِلَى وَ عَنْ وَ عَلَى وَ فِي وَ رُبَّ وَ الْبَاءُ وَ الْكَافُ وَ اللَّامُ، وَ حُرُوفُ الْقَسَمِ وَ هِيَ؛ الْوَاوُ وَ الْبَاءُ وَ التَّاءُ

وَ الْفِعْلُ؛ يُعْرَفُ بِقَدْ وَ السِّينِ وَ سَوْفَ وَ تَاءِ التَّأْنِيثِ السَّاكِنَةِ

وَ الْحَرْفُ؛ مَا لاَ يَصْلُحُ مَعَهُ دَلِيلُ الْاِسْمِ وَ لاَ دَلِيلُ الْفِعْلِ

اَلْكَلاَمُ kelam, هُوَ o söz ki; اللَّفْظُ الْمُرَكَّبُ mürəkkəb bir söz, الْمُفِيدُ faydalı olan, بِالْوَضْعِ bir mənaya qoyulmaqla, وَ أَقْسَامُهُ və kelamın bölmələri; ثَلاَثَةٌ üçdür, اِسْمٌ isim, فِعْلٌ feil, وَ حَرْفٌ və hərf, جَاءَ لِمَعْنَى bir məna üçün gələn, فَالْاِسْمُ ismə gəlincə; يُعْرَفُ tanınır, بِالْحَفْضِ cər ilə, وَ التَّنْوِينِ və tənvin alması ilə, وَ دُخُولِ الْأَلِفِ وَ اللَّامِ əlif-lamın daxil olması ilə, وَ حُرُوفِ الْحَفْضِ və cər hərflərinin daxil olması ilə, وَ هِيَ və o cər hərfləri; مِنْ və إِلَى və عَنْ və عَلَى və فِي və رُبَّ və الْبَاءُ və الْكَافُ və اللَّامُ və حُرُوفُ الْقَسَمِ yemin hərfləri, وَ هِيَ o hərflər də; الْوَاوُ və الْبَاءُ və التَّاءُ şəklindədir. وَ الْفِعْلُ feil; يُعْرَفُ tanınır, بِ ilə, قَدْ hərfinin daxil olması ilə, وَ السِّينِ və sin hərfinin daxil olması ilə, وَ سَوْفَ və sevfe'nin, وَ تَاءِ التَّأْنِيثِ السَّاكِنَةِ və sakit ta-i tə'nisin daxil olması ilə, وَ الْحَرْفُ və hərf: مَا لاَ يَصْلُحُ uyğun olmaz, مَعَهُ o hərf ilə birlikdə, دَلِيلُ الْاِسْمِ ismin dəlili, وَ لاَ دَلِيلُ الْفِعْلِ feilin dəlili,

Rəhman və Rəhim olan Allahın adı ilə oxumağa başlayıram

Acurrumiyyə

Kelam: Bir mənaya qoyulmaqla isim, feil və hərf olmaq üzrə üç hissədən ibarət olan müfid (fayda verən, mənalı) mürəkkəb sözlərə deyilir. (Əslində kəlimə isim, feil və hərf olmaq üzrə 3 hissədən ibarətdir, amma kəlimə müfrəd bir söz olur. Kelam isə ən az iki isim və ya bir isim bir feil olmaqla mürəkkəb olan söz olur. Müəllif burada demək istəyir ki, ən az iki isim, yəni mübtəda və xəbər və ya bir feil bir isim, yəni feil və fail, sözlərindən ibarət olan faydalı mürəkkəb sözlərdir. Onsuz da kelam kəlimələrdən ibarət olduğu üçün birbaşa ən alt hissədəki materialları sayıb, halbuki kelamın altında kəlimə, kəlimənin altında isə isim, feil, hərf olur, müəllif kelamın altına isim, feil və hərfi daxil edib)

İsim: Məcrur, tənvin, əlif-lamın daxil olması, hərfi-cərrlərin daxil olması ilə tanınır. Hərfi-cərrlər;

مِنْ	عَلَى	بِ
إِلَى	فِي	كَ
عَنْ	رُبَّ	لِ

Və qəsəm (and) hərfləri;

بِ

وَ

تَ

FİİL: Qəd, sin, səvfə və sakit ta-i tə'nis daxil olması ilə tanınır.

HƏRF: İsim və fiildə izah olunan hallara uyğun olmayan kəlməyə deyilir.

Qeyd: Əcurrumiyyə mətninin özü qısa bir mətnidir. Şərhi isə Tuhfətü s-Seniyyədir və tezliklə tətbiqimizə əlavə olunacaq inşallah. Məsələn, Musannif kəlamı tərif edərkən dəqiq ifadələr əvəzinə ümumi ifadələr istifadə edir, ismi, fiili və hərfi çox səthi şəkildə tərif edir. İmam Birgəvi isim üçün İzhar kitabında "özündə müstəqil bir mənaya dəlalət edən, lakin keçmiş, indiki və gələcək mənalara bağlı olmayan kəlmə" deyə ətraflı izah verir, İbn Əcurrum isə yalnız ismin xüsusiyyətlərini qısa şəkildə izah edir. İsim xüsusiyyətlərindən biri isnadı qəbul etməsidir, amma Musannif üstündən keçir. Hərfi-cərrlər İmam Birgəvi tərəfindən 20 ədəd sayılır, burada isə daha azı qeyd olunur və misallarla kifayətlənir. Sizlər Əcurrumiyyəni oxuyarkən yalnız mövzuları xatırlamaq üçün oxuyun, çünki Tuhfətü s-Seniyyə kitabında lazımınca izah və təlimlər yer alır.