Bina-i Merre və Növ Məsdəri

TƏNBİH; Üç hərfli felin məstərindən alınan 'ism-i mərrə' fətə ilə 'fə'lət' vəznində olur. Məsələn, deyirsən: 'Darıbdım darbə ilə' və 'qalxdım qavmə ilə'. Üç hərfli felə əlavə olunan məstərdən alınan ism-i mərrə isə, sonuna 'hə' əlavə olunur, məsələn 'iğtaə' və 'intilaqə' kimi, istisna olaraq, əgər məstərdə tə'nis ta'sı varsa, onu bir dəfəlik olaraq vəsf etmək vacibdir. Məsələn, deyirsən: 'Ona rəhm etdim bir rəhmət ilə' və 'onu yuvarladım bir dəhrəcə ilə'. 'Fə'lət' vəznində olan sözlər isə, kəsrə ilə işlədikdə felin növünü bildirir. Məsələn, deyirsən: 'O, yeməsi və oturması gözəl olandır'.

TƏNBİH tenbih, ism-i mərrə, üç hərfli felin məstərindən alınan, fətə ilə 'fə'lət' vəznində olur, deyirsən: 'Darıbdım darbə ilə' – "Bir vurma ilə vurdum", və 'qalxdım qavmə ilə' – "Bir qalxma ilə qalxdım" deyirsən. Üç hərfli felə əlavə olunan məstərdən alınan ism-i mərrə isə, sonuna hə-i səktə əlavə olunur; 'iğtaə' və 'intilaqə' sözləri kimi. Amma, əgər məstərdə tə'nis ta'sı varsa, onu bir dəfəlik olaraq vəsf etmək vacibdir. Məsələn, deyirsən: 'Ona rəhm etdim bir rəhmət ilə', 'onu yuvarladım bir dəhrəcə ilə'. 'Fə'lət' vəznində olan sözlər isə, kəsrə ilə işlədikdə felin növünü bildirir. Məsələn, deyirsən: 'O, yeməsi və oturması gözəl olandır'.

Mətnin Ümumi Mənası: Üç hərfli felin məstərindən alınan və 'fə'lət' vəznində olan məstərlərə ism-i mərrə – "bir dəfəlik əməl ismi" deyilir. Misal:

Darıbdım darbə ilə

Bir vurmaqla vurdum

قُمْتُ قَوْمَةً

Bir qalxmaqla qalxdım

tərkiblərindəki ضَرْبَةً və قَوْمَةً sözləri kimi. Üç hərfdən artıq olan feil masdarından götürüldüyü halda, hadisənin sayı üzərinə işarə edən masdar, masdarın sonunda vəqf halında "he" kimi oxunan ta-i tə'nisin əlavə olunması ilə yaranır, misal اَلْإِعْطَائَةُ və اَلْإِنْطِلاَقَةُ sözləri kimi. Lakin sülasi mücərrəd və üç hərfdən artıq olan feil masdarında ta-i tə'nis varsa, o masdardan ism-i mərrə düzəldə bilmək üçün vahidetun sözü ilə sifətləndirmək vacibdir. Misal;

رَحِمْتُهُ رَحْمَةً وَاحِدَةً

Bir acımaqla acıdım

دَحْرَجْتُهُ دَحْرَجَةً وَاحِدَةً

Bir yuvarlamaqla yuvarladım

Fa-ul feilinin kəsrəsi ilə mültəbis olan və فِعْلَةً vəznində olan söz isə növ üçün istifadə olunur və çeşidi, cinsi ifadə edir. Bu vəzindən gələn isimlərə də ism-i növ deyilir, misal;

هُوَ حَسَنُ الطِّعْمَةِ وَ الْجِلْسَةِ

O yemək və oturma növü gözəl olandır

Tərkibindəki طِعْمَةٌ və جِلْسَةٌ sözləri kimi.