Mutell ul-Lam - Muzari Feli 2

وَ تُثْبَتُ لاَمُ الْفِعْلِ فِي فِعْلِ الْإِثْنَيْنِ وَ جَمَاعَةِ الْإِنَاثِ وَ تُحْذَفُ مِنْ فِعْلِ جَمَاعَةِ الذُّكُورِ وَ فِعْلِ الْوَاحِدَةِ الْمُخَاطَبَةِ، فَتَقُولُ؛ يَغْزُو، يَغْزُوَانِ، يَغْزُونَ، تَغْزُو، تَغْزُوَانِ، يَغْزُونَ، تَغْزُو، تَغْزُوَانِ، تَغْزُونَ، تَغْزِينَ، تَغْزُوَانِ، تَغْزُونَ، أَغْزُو، نَغْزُو. وَ يَسْتَوِي فِيهِ لَفْظُ جَمَاعَةِ الْذُّكُورِ وَ الْإِنَاثِ فِي الْخِطَابِ وَ الْغَيْبَةِ جَمِيعًا، لَكِنَّ التَّقْدِيرَ مُخْتَلِفٌ فَوَزْنُ الْمُذَكَّرِ يَفْعُونَ وَ تَفْعُونَ، وَ وَزْنُ جَمْعِ الْمُؤَنَّثِ يَفْعُلْنَ وَ تَفْعُلْنَ. وَ تَقُولُ؛ يَرْمِي، يَرْمِيَانِ، يَرْمُونَ، تَرْمِي، تَرْمِيَانِ، يَرْمِينَ، تَرْمِي، تَرْمِيَانِ، تَرْمُونَ، تَرْمِينَ، تَرْمِيَانِ، تَرْمِينَ، أَرْمِي، نَرْمِي. وَ أَصْلُ يَرْمُونَ؛ يَرْمِيُونَ، فَفُعِلَ فِيهِ كَمَا فُعِلَ بِرَضُوا وَ هَكَذَا حُكْمُ كُلِّ مَا كَانَ مَا قَبْلَ لاَمِهِ مَكْسُورًا، كَيَهْدِي وَ يُنَاجِي وَ يَرْتَجِي وَ يَنْبَرِي وَ يَشْتَرِي وَ يَسْتَدْعِي وَ يَرْعَوِي وَ يَعْرَوْرِي

وَ تُثْبَتُ və sabit qalır, لاَمُ الْفِعْلِ muzari feilinin lam-ul-feili, فِي فِعْلِ الْإِثْنَيْنِ təsniyə olan feillərdə, وَ جَمَاعَةِ الْإِنَاثِ cəmi müənnəs sigalarında, وَ تُحْذَفُ və hazf edilir, مِنْ فِعْلِ جَمَاعَةِ الذُّكُورِ cəmi müzəkkər sigalarındakı feillərdən, وَ فِعْلِ الْوَاحِدَةِ الْمُخَاطَبَةِ və müənnəs müxataba sigalarındakı feillərdən, فَتَقُولُ o halda deyirsən;

Mətnin Ümumi Mənası: Nəqis olan muzari feillərdəki lam-ul-feil cəmi müənnəs və təsniyə sigalarında sabit qalır, cəmi müzəkkər və müfrəd müənnəs müxataba sigalarında hazf edilir, bu məlumata görə;

يَغْزُونَ	يَغْزُوَانِ	يَغْزُو
يَغْزُونَ	تَغْزُوَانِ	تَغْزُو
تَغْزُونَ	تَغْزُوَانِ	تَغْزُو
تَغْزُونَ	تَغْزُوَانِ	تَغْزِينَ
نَغْزُو أَغْزُو

وَ يَسْتَوِي və bərabər olur, فِيهِ sülasi mücərrədlərin birinci babında, لَفْظُ جَمَاعَةِ الْذُّكُورِ cəmi müzəkkər sigasının sözləri, وَ الْإِنَاثِ və cəmi müənnəs sigasının sözləri, فِي الْخِطَابِ müxataba sigalarında, وَ الْغَيْبَةِ və qayıb sigalarında, جَمِيعًا hamısında, yəni hər ikisində, لَكِنَّ التَّقْدِيرَ lakin hər iki sözün təqdiri, مُخْتَلِفٌ fərqlidir, فَوَزْنُ الْمُذَكَّرِ müzəkkər vəzni يَفْعُونَ və تَفْعُونَ şəklindədir, وَ وَزْنُ جَمْعِ الْمُؤَنَّثِ cəmi müənnəsin vəzni يَفْعُلْنَ və تَفْعُلْنَ şəklindədir. وَ تَقُولُ və sən deyirsən;

Metnin Ümumi Mənası: Birinci babdan olan naqis bina-i vavi olan muzari fildə cəmi müzəkkər şəkilinin sözləri və cəmi müənnəs şəkilinin sözləri müxatəb və qayıb şəkillərində bərabər olur, amma hər iki sözün təqdiri fərqlidir. Cəmi müzəkkərin vəzni يَفْعُونَ və تَفْعُونَ olduğu halda, cəmi müənnəsin vəzni isə يَفْعُلْنَ və تَفْعُلْنَ şəklindədir. Bu biliklərdən sonra dərsin;

يَرْمُونَ	يَرْمِيَانِ	يَرْمِي
يَرْمِينَ	تَرْمِيَانِ	تَرْمِي
تَرْمُونَ	تَرْمِيَانِ	تَرْمِي
تَرْمِينَ	تَرْمِيَانِ	تَرْمِينَ
نَرْمِي أَرْمِي

وَ أَصْلُ يَرْمُونَ və yermûne sözünün əsli يَرْمِيُونَ şəklindədir. فَفُعِلَ فِيهِ və يَرْمُونَ fildə aparılan i'ləl əməliyyatı, كَمَا olduğu kimi, فُعِلَ بِرَضُوا radû fildə aparılan i'ləl əməliyyatları kimidir. وَ هَكَذَا eyni şəkildə, حُكْمُ كُلِّ مَا كَانَ olan hər bir fildin hökmü, مَا قَبْلَ لاَمِهِ lam əl-filin ma qabli olan hərfi, مَكْسُورًا məksur, yəni kəsrəli olan, كَ olduğu kimi, يَهْدِي və يُنَاجِي və يَرْتَجِي və يَنْبَرِي və يَشْتَرِي və يَسْتَدْعِي və يَرْعَوِي və يَعْرَوْرِي kimi.

Metnin Ümumi Mənası: يَرْمُونَ fildinin əsli يَرْمِيُونَ şəklindədir və يَرْمُونَ fildə aparılan i'ləl əməliyyatları رَضُوا fildə aparılan i'ləl əməliyyatları kimidir. Eyni şəkildə lam əl-filin ma qabli kəsrəli olan fildlərin hökmü يَرْمِي fildinin hökmü kimidir. Misalları;

يُنَاجِي	يَهْدِي
يَنْبَرِي	يَرْتَجِي
يَسْتَدْعِي	يَشْتَرِي
يَعْرَوْرِي	يَرْعَوِي