Mutell ul-Fa

اَلْأَوَّلُ الْمُعْتَلُّ الْفَاءِ؛ وَ يُقَالُ لَهُ الْمِثَالُ لِمُمَاثَلَتِهِ الصَّحِيحِ فِي احْتِمَالِ الْحَرَكَاتِ أَمَّا الْوَاوُ فَتُحْذَفُ مِنَ الْفِعْلِ الْمُضَارِعِ ألَّذِي عَلَى يَفْعِلُ بِكَسْرِ الْعَيْنِ وَ مِنْ مَصْدَرِهِ ألَّذِي عَلَى فِعْلَةٍ وَ تَسْلُمُ فِي سَائِرِ تَصَارِيفِهِ، فَتَقُولُ؛ وَعَدَ، يَعِدُ، عِدَةً وَ وَعْدًا، فَهُوَ وَاعِدٌ وَ ذَاكَ مَوْعُودٌ، وَ الْأَمْرُ عِدْ وَ النَّهْيُ لاَ تَعِدْ وَ كَذَلِكَ وَمِقَ، يَمِقَ، مِقَةً وَ وَمْقًا

اَلْأَوَّلُ birincisi, الْمُعْتَلُّ الْفَاءِ "fa" hərfində xəstə olan feil, Mutell ul-fa, feilin "fa" hərfində vav və ya ya hərfinin olması deməkdir, وَ يُقَالُ لَهُ və mutell ul-fa olan feilə deyilir, الْمِثَالُ misal feil deyilir, لِمُمَاثَلَتِهِ bənzədiyi üçün, الصَّحِيحِ sağlam feilə, فِي احْتِمَالِ الْحَرَكَاتِ hərəkələri daşımaq baxımından, أَمَّا الْوَاوُ misal feildə vav-a gəlincə, yəni misal feilin əvvəlindəki hərfin vav olması, qısaca bina-i vavi olan misal feilə, فَتُحْذَفُ silinir, مِنَ الْفِعْلِ الْمُضَارِعِ müzari feildən, ألَّذِي elə müzari feil ki, عَلَى يَفْعِلُ yef'ilu vəznində olan, بِكَسْرِ الْعَيْنِ "ayn" hərfi kəsrəli olan, وَ مِنْ مَصْدَرِهِ və məstərdən silinir, ألَّذِي elə məstər ki, عَلَى فِعْلَةٍ fi'lət vəznində olan məstərdən, وَ تَسْلُمُ və o misal bina-i vavi olan feildəki vav hərfi salim qalır, فِي سَائِرِ تَصَارِيفِهِ digər vəznlərdə, فَتَقُولُ o halda sən misal bina-i vavi olan bir feildə mazi üçün وَعَدَ və müzari üçün يَعِدُ və məstər üçün عِدَةً və وَعْدًا və ism-i fail üçün وَاعِدٌ və ism-i meful üçün مَوْعُودٌ və əmri hazır üçün عِدْ və nehyi hazır üçün لاَ تَعِدْ deyirsən. وَ كَذَلِكَ eyni şəkildə mazi üçün وَمِقَ və müzari üçün يَمِقَ və məstər üçün مِقَةً və وَمْقًا deyirsən.

Mətnin Ümumi Mənası: Birincisi mutell ul-fa’dır. Yəni feilin "fa" hərfi vav və ya ya hərfidir. Mutell ul-fa olan feilin hərəkələri daşımaq baxımından sağlam feilə bənzədiyi üçün ona misal feil deyilir.

Misal feildə olan vav hərfinə (bina-i vavi) gəlincə, "ayn" hərfi kəsrəli olan يَفْعِلُ “yef'ilu” vəznində olan müzari feildən vav hərfi silinir. Və yenə mutell ul-fa olan feilin فِعْلَةً vəznində olan məstərindən də vav hərfi silinir. Mutell ul-fa olan misal bina-i vavi olan feilin digər vəznlərdə olan çəkimlərində vav hərfi salim qalır.

Bablar	FİİL	FİİL
Keçmiş zaman	وَعَدَ	وَمَقَ
İndiki zaman	يَعِدُ	يَمِقُ
Mastar	عِدَةً	مِقَةً
Əmr	عِدْ	مِقْ
İsm-i fail	وَاعِدٌ	وَامِقٌ
İsm-i məful	مَوْعُودٌ	مَوْمُوقٌ
Hazır nehi	لاَ تَعِدْ	لاَ تَمِقْ