1. Sifət və Na't Dərsə Giriş

Türkcədə sifət əvəzinə niteleyen, mevsuf əvəzinə isə nitelenen deyirik. Türkcədə sifətin "niteleyen"in tərifi belədir: "Sifət, varlıqları daha yaxşı izah etməyə və tanıtmağa yarayan söz və söz birləşmələridir. İsimlərin vəziyyətini, rəngini, formasını, ölçüsünü və sayını bildirirlər. Buna görə də əşyaların ən düzgün şəkildə izah olunmasında olduqca təsirli olurlar" şəklində ifadə edilmişdir. 

Aşağıdakı cədvəldə bir sıra sifət isimlər verilmişdir;

كَبِيرٌ böyük	قَصِيرٌ qısa	مُنَشَّعٌ yaş	صَعْبٌ çətin
صَغِيرٌ kiçik	رَقِيقٌ nazik	نَاشِفٌ quru	كِرِيمٌ səxavətli
جَدِيدٌ yeni	سَمِيكٌ qalın	جَيِّدٌ yaxşı	أَزْرَقُ göy
قَدِيمٌ köhnə	وَاسِعٌ geniş	خَبِيثٌ pis	أَحْمَرُ qırmızı
طَوِيلٌ uzun	ضَيِّقٌ dar	سَهْلٌ asan	أَبْيَضُ ağ

Ərəbcədə Sifət

"Sifət, mevsufunun irabını geyinir" yəni mevsuf olan söz cümlədəki mövqeyinə görə bir sıra irablara malik ola bilər və bu necədirsə, sifət də ona malik olur. Sifət bu 4 baxımdan mevsufa uyğunlaşır;

1. İrab baxımından
2. Mərifə və Nəkirə olma baxımından
3. Müzekkər və Müənnəs olma baxımından
4. Ədəd yəni Müfrəd, Təsniyə və Cəmi olma baxımından

Sadalanan bu 4 əlamətdən hansı mevsufda varsa, o halda mevsuf söz üçün gələn sifət də eynilə mevsuf kimi irablanır və sifət mevsufun önünə keçə bilməz.

-İrab baxımından Məsələn;

Sifət Na't Niteleyen	Mevsuf Men'ut Nitelenen
كَبِيرٌ كَبِيرَا كَبِيرٍ	بَيْتٌ بَيْتًا بَيْتٍ
böyük	ev
Böyük ev

Cədvəldə sifət və mevsufun yuxarıdan aşağıya doğru rəf, nəsb və cərr əlamətlərinə görə hərəkələri verilmişdir. Birinci sətrdə fail, ikinci sətrdə məf'ul və üçüncü sətrdə isə ya hərf-i cərr ilə, ya da izafətdən məcrur mövqedədir.

-Mərifə və Nəkirə baxımından Məsələn;

Sifət Na't Niteleyen	Mevsuf Men'ut Nitelenen
الْجَدِيدَةُ جَدِيدَةٌ	اَلسَّيَّارَةُ سَيَّارَةٌ
yeni	maşın
Yeni maşın

Cədvəldə sifət və mevsuf aşağıya doğru mərifə və nəkirə olaraq verilmişdir. Mərifə ismin son hərəkəsi əvvəlki misalda olduğu kimi cümlədəki fail, məf'ul və məksur mövqedə olmasına görə dəyişir. 

-Müzekkər və Müənnəs olma baxımından Məsələn;

Sifət Na't Niteleyen	Mevsuf Men'ut Nitelenen
مَحْبُوبٌ مَحْبُوبَةٌ	رَجُلٌ إِمْرَأَةٌ
sevimli	kişi
sevimli	qadın
sevimli kişi & sevimli qadın

Cədvəldə sifət və mevsuf aşağıya doğru müzekkər və müənnəs isim kimi verilmişdir. Birinci maddəyə görə sifət və mevsufun hərəkələri eynidir, ikinci maddəyə görə mərifə və nəkirə baxımından bərabərdirlər və bu maddəyə görə də mevsuf müzekkərdirsə, sifət də müzekkər, mevsuf müənnəsdirsə, sifət də müənnəs isim kimi gəlir.

-Ədəd yəni Müfrəd, Təsniyə və Cəmi olma baxımından Məsələn;

Sifət Na't Niteleyen	Mevsuf Men'ut Nitelenen
مَاهِرٌ مَاهِرَانِ مَاهِرُونَ	عَامِلٌ عَامِلَانِ عُمَّالٌ
bacarıqlı	bir işçi
bacarıqlı	iki işçi
bacarıqlı	üç işçi
bacarıqlı bir işçi & iki işçi & üç işçi

Cədvəldə sifət və mevsuf aşağıya doğru müfrəd, təsniyə və cəmi isim kimi verilmişdir. Yuxarıda qeyd olunan üç maddəyə bir də ədəd bərabərliyini əlavə etməliyik. 

Aşağıdakı cədvəldə yuxarıda bəhs olunan 4 şərtə uyğun olaraq sifət mevsufun cümlə içində ola biləcəyi bütün halları maddə sırasına görə verilmişdir. 

Sifət

Mevsuf

İrab

مَاهِرٌ مَاهِرَانِ مَاهِرُونَ	عَامِلٌ عَامِلاَنِ عُمَّالٌ	Mərfu
مَاهِرًا مَاهِرَيْنِ مَاهِرِينَ	عَامِلًا عَامِلَيْنِ عَامِلِينَ	Mənsub
مَاهِرٍ مَاهِرَيْنِ مَاهِرِينَ	عَامِلٍ عَامِلَيْنِ عَامِلِينَ	Məcrur

الْمَاهِرُ الْمَاهِرَانِ الْمَاهِرُونَ	اَلْعَامِلُ اَلْعَامِلَانِ اَلْعَامِلُونَ	Mərfu
الْمَاهِرَ الْمَاهِرَيْنِ الْمَاهِرِينَ	اَلْعَامِلَ اَلْعَامِلَيْنِ اَلْعَامِلِينَ	Mənsub
الْمَاهِرِ الْمَاهِرَيْنِ الْمَاهِرِينَ	اَلْعَامِلِ اَلْعَامِلَيْنِ اَلْعَامِلِينَ	Məcrur

الْمَاهِرَةُ الْمَاهِرَةَ الْمَاهِرَةِ مَاهِرَةٌ مَاهِرَةً مَاهِرَةٍ	اَلْعَامِلَةُ اَلْعَامِلَةَ اَلْعَامِلَةِ عَامِلَةٌ عَامِلَةً عَامِلَةٍ	Mərfu Mənsub Məcrur
الْمَاهِرَتَانِ مَاهِرَتَانِ	اَلْعَامِلَتَانِ عَامِلَتَانِ	Mərfu
الْمَاهِرَتَيْنِ الْمَاهِرَتَيْنِ	اَلْعَامِلَتَيْنِ اَلْعَامِلَتَيْنِ	Mənsub Məcrur
الْمَاهِرَةِ مَاهِرَةٍ	اَلْعَامِلَاتِ عَامِلَاتٍ	Mənsub Məcrur