2. Harf-i Cerr ilə Məcrur İsimlər

Hərf-i cərrlər 20 ədəddir, qarşısına gələn isimləri məcrur edirlər, bu hərflərə izafət hərfləri də deyilir.

حُرُوفُ الْجَرِّ Hərf-i Cərrlər
Adı	Funksiyası	Məna

بِ	Birləşdirmək	-ilə
مِنْ	Başlanğıc	-dən,-dan
إِلَى	Son	-ə doğru
عَنْ	Uzaqlıq	-dən,dan
عَلَى	Üstünlük	üzərinə
لِ	Səbəb	üçün
فِي	Zaman/məkan içindəlik	içində
كَ	Bənzətmə	kimi
حَتَّى	Məqsəd	-ə qədər
رُبَّ	Çoxluq	Nə qədər

وَاوُ	And	and
تَاءُ	And	and
حَاشَا	İstisna	istisna
مُذْ	Başlanğıc	-dən bəri
مُنْذُ	Başlanğıc	-dən bəri
خَلاَ	İstisna	istisna
عَدَا	İstisna	istisna
لَوْلاَ	Əgər olmasaydı	olmasaydı
كَيْمَهْ	Səbəb	nə üçün
لَعَلَّ	Ümid	ümid edilir ki

Hərf-i Cərrlər – Tapşırıq

آمَنْتُ بِاللهِ وَ بِهِ لَأُبْعَثَنَّ

Allaha iman etdim və Ona and olsun ki mütləq dirildiləcəyəm

تُبْتُ مِنْ كُلِّ ذَنْبٍ

Bütün günahlardan tövbə etdim

تُبْتُ إِلَى اللهِ تَعَالَى

Allah Təalaya tövbə etdim

خَرَجْتُ مِنَ الْبَيْتِ

Evdən çıxdım

كُفِفْتُ عَنِ الْحَرَامِ

Haramlardan uzaqlaşdırıldım

 تَجِبُ التَّوْبَةُ عَلَى كُلِّ مُذْنِبٍ

Hər bir günahkar üçün tövbə vacibdir

أَنَا عُبَيْدٌ لِلهِ تَعَالَى

Mən Allah Təalanın (Ona məxsus) bəndəsiyəm

اَلْمُطِيعُ فِي الْجَنَّةِ

İtaət edən cənnətdədir

قَوْلِهِ تَعَالَى، لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْئٌ

Allah Təalanın kəlamında deyildiyi kimi; Heç bir şey Onun misli kimi deyil

أَعْبُدُ اللهَ تَعَالَى حَتَّى الْمَوْتِ

Ölənə qədər Allah Təalaya ibadət edəcəyəm

رُبَّ تَالٍ يَلْعَنُهُ الْقُرْآنُ

Elə Quran oxuyanlar var ki, Quran ona lənət edir

تَاللهِ لاَ أَفْعَلَنَّ الْكَبَائِرَ

Allaha and olsun ki böyük günahları əsla etməyəcəyəm

تَاللهِ لَأَفْعَلَنَّ الْفَرَائِضَ

Allaha and olsun ki vacibləri mütləq yerinə yetirəcəyəm

هَلَكَ النَّاسُ حَاشَا الْعَالِمِ

İnsanlar həlak oldu, alimlər istisna olmaqla

تُبْتُ مِنْ كُلِّ ذَنْبٍ فَعَلْتُهُ مُذْ يَوْمِ الْبُلُوغِ

Büluğ günündən bəri etdiyim bütün günahlardan tövbə etdim

تَجِبُ الصَّلاَةُ مُنْذُ يَوْمِ الْبُلُوغِ

Büluğ günündən bəri namaz vacibdir

هَلَكَ الْعَالِمُونَ خَلاَ الْعَامِلِ بِعِلْمِهِ

Alimlər həlak oldu, yalnız elmi ilə əməl edənlər istisna

هَلَكَ الْعَامِلُونَ عَدَا الْمُخْلِصِ

İxlaslı olanlardan başqa əməl edənlər həlak oldu

لَوْلاَكَ يَا رَحْمَةَ اللهِ لَهَلَكَ النَّاسُ

Əgər sən olmasaydın, ey Allahın mərhəməti, əlbəttə insanlar həlak olardı

كَيْمَه عَصَيْتَ

Niyə asi oldun?

لَعَلَّ اللهِ يَغْفِرُ ذَنْبِى

Ümid edilir ki Allah günahımı bağışlayar

Yuxarıdakı nümunələrdə hərf-i cərrlər qarşısındakı isimləri məcrur etmişdir. Hərf-i cərrə mütəəlliq "yəni onunla əlaqələndirilmiş" bir isim lazımdır. Hərf-i cərr və qarşısındakı məcrur isim nəhvdə "mütəəlliqani" yəni əlaqə quran iki ifadə adlanır. Bu hərf-i cərr (cərr) ilə məcrur birgə mənasını bir feilə, şibh-i feilə və ya mənə-l-feilə (feil mənasında olan) bir ifadəyə yönəldirlər.

Məsələn;

رَأَيْتُكَ فِي الْمَدْرَسَةِ

Səni məktəbdə gördüm

Yuxarıdakı cümlədə hərf-i cərr və məcrur olan ifadə "fi l-mədrəsəti" bir feilə mütəəlliq olmalıdır, yəni əlaqə qurmalıdır, tək başına mənası natamamdır. Bu halda məktəbdə nə oldu kimi bir sual yaranır və sanki cavab olaraq "səni gördüm" dediyimizi düşünün. Yəni "məktəbdə" ifadəsi "görmək" feili ilə əlaqələndirilmişdir. Burada hərf-i cərr və məcrur olan ifadə birlikdə mütəəlliqani, feil isə mütəəlliqdir, bu prosesə də cərr və məcrurun feilə təallüqü deyilir.

إِطَاعَةٌ بِاللهِ جَمِيلٌ

Allaha itaət etmək gözəldir

Yuxarıdakı cümlədə hərf-i cərr və məcrur olan ifadə "billahi" bir feilə mütəəlliq olmalıdır, yəni əlaqə qurmalıdır, tək başına mənası natamamdır. Bu halda "Allaha olan nə gözəldir" kimi bir sual yaranır və sanki cavab olaraq "itaət etmək" dediyimizi düşünün. Yəni "Allaha" ifadəsi "itaət etmək" şibh-i feili (feilə bənzəyən məstər) ilə əlaqələndirilmişdir. Burada hərf-i cərr və məcrur olan ifadə birlikdə mütəəlliqani, şibh-i feil isə mütəəlliqdir, bu prosesə də cərr və məcrurun şibh-i feilə təallüqü deyilir.

وَيْلٌ لِلْعَدُوِّ

Düşmənə yazıq olsun

Yuxarıdakı cümlədə hərf-i cərr və məcrur olan ifadə "li l-aduvvi" bir feilə mütəəlliq olmalıdır, yəni əlaqə qurmalıdır, tək başına mənası natamamdır. Bu halda "nə düşmən üçündür, düşmənə nədir, nə olsun" kimi bir sual yaranır və sanki cavab olaraq "yazıqlar, rüsvayçılıq" dediyimizi düşünün. Yəni "li l-aduvvi" ifadəsi "veylun" mənə-l-feili (feil mənalı isim) ilə əlaqələndirilmişdir. Burada hərf-i cərr və məcrur olan ifadə birlikdə mütəəlliqani, mənə-l-feil isə mütəəlliqdir, bu prosesə də cərr və məcrurun mənə-l-feilə təallüqü deyilir.