Tefâ'ûl babından müdaaf əmsillərinin müxtəlif nümunələri

Tefâ'ûl Mudaâf	Mazi	Muzari	Masdar
vəzn	تَفَاعَلَ	يَتَفَاعَلُ	تَفَاعُلاً
Mevzun	تَمَادَّ	يَتَمَادُّ	تَمَادًّا
Asıl	تَمَادَدَ	يَتَمَادَدُ	تَمَادُدًا

تَمَادَّ "bir şeyi bir birlerine çekiştiler" fiili Mudaâf olan mazi bir fiildir. Aslı تَمَادَدَ şeklindedir ve ayn ul-fiil dâl harfi ilə lâm ul-fiil dâl harfi idgama girdikten sonra تَمَادَّ olur. 

تَمَادَّ Fiilinin İdgamı

vəzn	تَفَاعَلَ
Aslı	تَمَادَدَ
birinci dâl sakin oldu	تَمَادْدَ
iki dâl idgam oldu	تَمَادَّ

يَتَمَادُّ Fiilinin İ'lâli

vəzn	يَتَفَاعَلُ
Aslı	يَتَمَادَدُ
birinci dâl sakin oldu	يَتَمَادْدُ
iki dâl idgam oldu	يَتَمَادُّ

Masdar-ı Gayr-ı Mîmî'nin İdgamı

vəzn	تَفَاعُلاً
Aslı	تَمَادُدًا
birinci dâl sakin oldu	تَمَادْدًا
iki dâl idgam oldu	تَمَادًّا

İdgama Giren Mazi Çekimler

Zamirler	Aslı	İdgamlı Hali
هُوَ	تَمَادَدَ	تَمَادَّ
هُمَا	تَمَادَدَا	تَمَادَّا
هُمْ	تَمَادَدُوا	تَمَادُّوا
هِيَ	تَمَادَدَتْ	تَمَادَّتْ
هُمَا	تَمَادَدَتَا	تَمَادَّتَا

Geriye kalan mazi malum çekimlerde idgam yoktur.

İdgama Giren Muzari Çekimler

Zamirler

Aslı

İdgamlı Hali

هُوَ	يَتَمَادَدُ	يَتَمَادُّ
هُمَا	يَتَمَادَدَانِ	يَتَمَادَّانِ
هُمْ	يَتَمَادَدُونَ	يَتَمَادُّونَ
هِيَ	تَتَمَادَدُ	تَتَمَادُّ
هُمَا	تَتَمَادَدَانِ	تَتَمَادَّانِ
أَنْتَ	تَتَمَادَدُ	تَتَمَادُّ
أَنْتُمَا	تَتَمَادَدَانِ	تَتَمَادَّانِ
أَنْتُمْ	تَتَمَادَدُونَ	تَتَمَادُّونَ
أَنْتِ	تَتَمَادَدِينَ	تَتَمَادِّينَ
أَنْتُمَا	تَتَمَادَدَانِ	تَتَمَادَّانِ

أَنَا	أَتَمَادَدُ	أَتَمَادُّ
نَحْنُ	نَتَمَادَدُ	نَتَمَادُّ

Cemi müənnəs gaibe ve cemi müənnəs muhataba sigalarında heç vaxt idgam olmaz.

Emsile-i Muhtelife

مُتَمَادٌّ

مُتَمَادٌّ

لَمْ يَتَمَادَِّ

لَمَّا يَتَمَادَِّ

مَا يَتَمَادُّ

لاَ يَتَمَادُّ

لَنْ يَتَمَادَّ

لِيَتَمَادَِّ

لاَ يَتَمَادَِّ

تَمَادَِّ

لاَ تَتَمَادَِّ

مُتَمَادٌّ

تَمَادَّةً

تَمَادَّةً شَدِيدَةً

تُمَيْدِدٌ

تَمَادِّيٌّ

أَشَدُّ تَمَادًّا

مَا أَشَدَّ تَمَادَّهُ

أَشْدِدْ بِتَمَادِّهِ

Muzari Fiillerin Meçhulleri

Tefâ'ûl babından gelen Mudaâf olan bir malum bir muzari fiil meçhul yapılmak istendiğinde muzaraât harfini damməli yapmamız yeterlidir. 

Meçhul

Malum

يُتَمَادُّ	يَتَمَادُّ
لَمْ يُتَمَادَِّ	لَمْ يَتَمَادَِّ
لَمَّا يُتَمَادَِّ	لَمَّا يَتَمَادَِّ
مَا يُتَمَادُّ	مَا يَتَمَادُّ
لاَ يُتَمَادُّ	لاَ يَتَمَادُّ
لَنْ يُتَمَادَّ	لَنْ يَتَمَادَّ
لِيُتَمَادَِّ	لِيَتَمَادَِّ
لاَ يُتَمَادَِّ	لاَ يَتَمَادَِّ
لِتُتَمَادِّ	تَمَادَِّ
لاَ تُتَمَادَِّ	لاَ تَتَمَادَِّ

Emr-i Hazır Çekimleri

Emr-i hazır sigalarını muhatab ve muhataba sigalarından elde ederiz. Ama pratik olaraq Tefâ'ûl babının emir sigasının تَفَاعَلْ olduğunu bilelim. Bu babtan gelen Mudaâf fiilin emr-i hazır sigası تَفَاعَِّ şeklindedir.

تَمَادَِّ	تَتَمَادُّ
تَمَادَّا	تَتَمَادَّانِ
تَمَادُّوا	تَتَمَادُّونَ
تَمَادِّي	تَتَمَادِّينَ
تَمَادَّا	تَتَمَادَّانِ
تَمَادَدْنَ	تَتَمَادَدْنَ

Emr-i Hazır Süreci

müfrəd müzəkkər muhatab fiilimiz	تَتَمَادُّ
Muzaraât harfi hazfedildi	تَمَادُّ
Sonu cezimlendi	تَمَادّ
Evvelde harekeli hərf olduğundan vasıl hemzesine gerek yoktur	تَمَادَِّ

Emr-i Gaib Çekimleri

Emr-i Gaib çekimlerini gaib ve gaibe olan muzari fiillerin evveline kesreli bir "lâm" edatı "lam ul-emir" olan emir lam'ı dahil olur ve sonu harekeli olan muzari fiilin harekesini cəzm eder, cemi müənnəs nunu haricindeki muzari fiillerin nunlarını da düşürüz. Cemi müzəkkər gaib sigasından nun düşünce yerine bir elif gelir. 

لِيَتَمَادَِّ	يَتَمَادُّ
لِيَتَمَادَّا	يَتَمَادَّانِ
لِيَتَمَادُّوا	يَتَمَادُّونَ
لِتَتَمَادَِّ	تَتَمَادُّ
لِتَتَمَادَّا	تَتَمَادَّانِ
لِيَتَمَادَدْنَ	يَتَمَادَدْنَ

Emr-i Gaib Süreci

Fiill	يَتَمَادُّ	تَتَمَادُّ
Emir lamı dahil oldu	لِيَتَمَادُّ	لِتَتَمَادُّ
sonu cezimlendi	لِيَتَمَادّ	لِتَتَمَادّ
son hali	لِيَتَمَادَِّ	لِتَتَمَادَِّ

İsm-i Fail

Tefâ'ûl babından gelen Mudaâf bir fiilin ism-i fail sigası مُتَفَاعِلٌ veznindedir. Malum muzari fiilin evveline damməli bir mim koyarak ve ayn ul-fiilini kesreleyerek elde edebiliriz.

İsm-i Fail	Malum Muzari
مُتَفَاعِلٌ	يَتَمَادُّ
مُتَمَادٌّ	مُتَمَادٌّ

İsm-i Fail Süreci;

İsm-i Fail Sigası	مُتَفَاعِلٌ
Aslı	مُتَمَادِدٌ
Birinci dâl sakin kılındı	مُتَمَادْدٌ
iki dâl idgam oldu	مُتَمَادٌّ

İsm-i Meful

Tefâ'ûl babından gelen bütün fiillerde ism-i meful sigası مُتَفَاعَلٌ şeklindedir. Meçhul muzari fiilin muzaraât harfi yerine mim harfi getirerek elde edebiliriz ya da ism-i failin ayn ul-fiilini fethalayabiliriz.

İsm-i Fail	Meçhul Muzari
مُتَمَادٌّ	يُتَمَادُّ
مُتَمَادٌّ	مُتَمَادٌّ

İsm-i Meful Süreci;

İsm-i Meful Sigası	مُتَفَاعَلٌ
Kelimemiz	مُتَمَادَدٌ
Birinci dâl sakin kılındı	مُتَمَادْدٌ
iki dâl idgam oldu	مُتَمَادٌّ

Emsile-i Muttaride

تَمَادُّوا	تَمَادَّا	تَمَادَّ
تَمَادَدْنَ	تَمَادَّتَا	تَمَادَّتْ
تَمَادَدْتُمْ	تَمَادَدْتُمَا	تَمَادَدْتَ
تَمَادَدْتُنَّ	تَمَادَدْتُمَا	تَمَادَدْتِ
تَمَادَدْنَا تَمَادَدْتُ

يَتَمَادُّونَ	يَتَمَادَّانِ	يَتَمَادُّ
يَتَمَادَدْنَ	تَتَمَادَّانِ	تَتَمَادُّ
تَتَمَادُّونَ	تَتَمَادَّانِ	تَتَمَادُّ
تَتَمَادَدْنَ	تَتَمَادَّانِ	تَتَمَادِّينَ
نَتَمَادُّ أَتَمَادُّ

Bu fiilin bütün çekimleri tasrifat kısmında yer alacaktır.