Bir sözün yalnız lâm ul-fiili illət hərflərindən vav və ya ya olarsa, o feilə naqis və ya mu'tell ul-lâm deyilir. Naqis feilinin sonunda olan hərf vav olarsa, o feilə naqis bina-i vavi, ya olarsa naqis bina-i yai deyilir.
Naqis feillərə eyni zamanda "zul ərbəə", yəni 4 hərfi olan da deyilir. Nəfs-i mütəkəllim vəhdə siğası mazidə 4 hərf olduğu üçün belə adlandırılır.
| Mu'tellu l-Lâm |
| Naqis Feillər |
Naqis Bina-i Vavi |
Naqis Bina-i Yai |
| Son Hali |
غَزَا |
رَمَى |
| Əsli |
غَزَوَ |
رَمَيَ |
| Məzdəri |
غَزْوٌ |
رَمْيٌ |
Cədvələ baxanda naqis bina-i vavi olan غَزَا feilinin sonunda vav hərfinin olmadığını görürük. Əslində orada bir vav hərfi var idi, amma "hərəkəli vav və ya ya hərfindən əvvəl feilinin səhi hərflərindən biri olarsa və bu hərf də fətəhli olarsa, bu halda hərəkəli vav və ya ya hərfi elif hərfinə çevrilir" qaydasına görə elif hərfinə çevrildi. Eyni qayda ilə naqis bina-i yai olan رَمَى feili də belədir. رَمَى feilinin sonunda olan hərf ya hərfi idi, amma az əvvəl qeyd etdiyimiz qaydaya əsasən elif hərfinə çevrilmişdir. Lakin elif səsi verən ya hərfi mövcuddur. Biz naqis feil gördükdə feilinin sonunda olan elif (duruma görə ya və ya vav) hərfinin vavdanmı, yoxsa yadanmı çevrildiyini anlamaq üçün məzdərə baxırıq. Naqis bina-i vavi olan غَزَا feilinin məzdəri غَزْوٌ şəklindədir, göründüyü kimi feilinin sonundakı hərf vavdan elifə çevrilmişdir. Naqis bina-i yai olan رَمَى feilinin məzdəri isə رَمْيٌ şəklindədir, yəni feilinin sonundakı hərf ya hərfidir.
| Naqis Bina-i Vavi olan Feillər Sülasi Mücərrəd Babların 1, 3, 4 və 5-ci babından gəlir |
| Bablar |
Mazi |
Muzari |
Məzdər |
| 1-ci Bab |
غَزَا |
يَغْزُو |
غَزْوٌ |
| Əsli |
غَزَوَ |
يَغْزُوُ |
| 3-cü Bab |
صَغَى |
يَصْغَى |
صَغْوٌ |
| Əsli |
صَغَوَ |
يَصْغَوُ |
| 4-cü Bab |
رَضِيَ |
يَرْضَى |
رِضْوَانٌ |
| Əsli |
رَضِوَ |
يَرْضَوُ |
| 5-ci Bab |
سَرُوَ |
يَسْرُو |
سَرْوٌ |
| Əsli |
سَرُوَ |
يَسْرُوُ |
| Naqis Bina-i Yai olan Feillər Sülasi Mücərrəd Babların 2, 3 və 4-cü babından gəlir |
| Bablar |
Mazi |
Muzari |
Məzdər |
| 2-ci Bab |
رَمَى |
يَرْمِي |
رَمْيٌ |
| Əsli |
رَمَيَ |
يَرْمِيُ |
| 3-cü Bab |
سَعَى |
يَسْعَى |
سَعْيٌ |
| Əsli |
سَعَيَ |
يَسْعَيُ |
| 4-cü Bab |
خَشِيَ |
يَخْشَى |
خَشْيٌ |
| Əsli |
خَشِيَ |
يَخْشَيُ |
| Sülasi Mezid Bablardan Gələn Naqis Feillər |
| Bablar |
Bina-i Vavi |
Bina-i Yai |
| إِفْعَالْ |
أَعْطَى |
أَخْفَى |
| تَفْعِيلْ |
غَطَّى |
غَشَّى |
| مُفَاعَلَة |
صَافَى |
رَامَى |
| إِنْفِعَالْ |
إِنْجَلَى |
إِنْخَلَى |
| إِفْتِعَالْ |
إِجْتَبَى |
إِنْتَهَى |
| إِفْعِلاَلْ |
إِرْعَوَى |
- |
| تَفَعُّلْ |
تَجَلَّى |
تَصَدَّى |
| تَفَاعُلْ |
تَعَالَى |
تَرَامَى |
| إِسْتِفْعَالْ |
إِسْتَقْصَى |
إِسْتَقْضَى |
| إِفْعِيلاَلْ |
إِجْلَوْلَى |
إِعْرَوْرَى |