17.1 Sual sonluqları 2
1. Bəli və ya xeyr ilə cavablandırılan suallar
| Sual şəkilçisi feilərin əvvəlinə gəlir | |
|
أَ "e" ilə sual |
أَ تُحِبُّ الشَّايَ؟ E tuhibbu ş-şaye? Çayı sevirsən? |
|
هَلْ "hel" ilə sual |
هَلْ تُحِبُّ الشَّايَ؟ Hel tuhibbu ş-şaye Çayı sevirsən? |
|
نَعَمْ "neam" ilə müsbət cavab |
نَعَمْ، أُحِبُّ الشَّايَ Neâm, uhibbu ş-şaye Bəli, çayı sevirəm |
|
لاَ "lâ" ilə mənfi cavab |
لاَ، لاَ أُحِبُّ الشَّايَ Lâ, lâ uhibbu ş-şaye Xeyr, çayı sevmirəm |
|
مَا "mâ" ilə mənfi cavab |
لاَ، مَا أُحِبُّ الشَّايَ Lâ, mâ uhibbu ş-şaye Xeyr, çayı sevmirəm |
| Sual şəkilçisi ismin əvvəlinə gəlir | |
|
أَ "e" ilə müsbət sual |
أَ أَنْتَ مُهَنْدِسٌ؟ E ente muhendisun? Sən mühəndissən? |
|
هَلْ "hel" ilə müsbət sual |
هَلْ أَنْتَ مُهَنْدِسٌ؟ Hel ente muhendisun? Sən mühəndissən? |
|
نَعَمْ "neam" ilə müsbət cavab |
نَعَمْ، أَنَا مُهَنْدِسٌ Neâm, ene muhendisun Bəli, mən mühəndisəm |
|
لَيْسَ "leyse" ilə mənfi cavab |
لاَ، لَسْتُ مُهَنْدِسًا Lâ, lestu muhendisen Xeyr, mən mühəndis deyiləm |
*Yuxarıda göründüyü kimi أَ "e" və هَلْ "hel" sual şəkilçiləri isimlərin və feilərin əvvəlinə gəlir. Bir sualın أَ "e" və ya هَلْ "hel" ilə verilə biləcəyini gördük. Əgər sual şəkilçisi feilə əlavə olunursa (1-ci nümunədə olduğu kimi) və cavabımız mənfidirsə, لاَ "xeyr" dedikdən sonra لاَ "lâ" və ya مَا "mâ" mənfi şəkilçilərindən birini istifadə edərək sualın cavabında mənfi cümlə qururuq. Əgər cavabımız müsbətdirsə, نَعَمْ "neâm-bəli" cavabını təkcə verməklə yanaşı, sualda soruşulan feil ilə uyğun cavab veririk.
*İkinci nümunədə isə أَ "e" və هَلْ "hel" sual şəkilçilərinin ismin əvvəlinə gəldiyini görürük. Sadə şəkildə أَ أَنْتَ مُهَنْدِسٌ؟ "Sən mühəndissən?" şəklində sual verilir. Cavabımız müsbətdirsə, "Bəli, mən mühəndisəm" və ya "bəli" və ya "mən mühəndisəm" deyə cavab veririk. Gördüyümüz kimi نَعَمْ، أَنَا مُهَنْدِسٌ "Bəli, mən mühəndisəm" şəklində cavab verilib. Yalnız نَعَمْ "neâm-bəli" də deyilə bilər və ya أَنَا مُهَنْدِسٌ "mən mühəndisəm" deyilə bilər. Əgər bu suala mənfi cavab verəcəyiksə, cavabın əvvəlinə mənfi ədat olan لاَ "lâ-xeyr" gətirib, mühəndis olmadığımızı ifadə etmək üçün "deyil" mənası verən لَيْسَ "leyse" (dərsin sonunda şəkilləri verilib) ədatı ilə sualın cavabını veririk. Yuxarıda olduğu kimi لاَ، لَسْتُ مُهَنْدِسًا "xeyr, mən mühəndis deyiləm" şəklində cavab verilib. Leyse-dən sonra gələn xəbər nəsb əlaməti alır. Yalnız لاَ "lâ-xeyr" də deyilə bilər və ya başqa bir peşə sahibiyiksə, cavabın əvvəlinə mənfi ədat olan لاَ "lâ-xeyr" gətirib لاَ، أَنَا طَبِيبٌ "xeyr, mən həkiməm" də deyilə bilər.
Bu kimi suallarda أَ "e" və هَلْ "hel" sual şəkilçilərinin hər ikisi istifadə oluna bilər.
أَ هَذَا طَبِيبٌ
E hâzâ tabibun?
Bu bir həkimdir?
نَعَمْ، هَذَا طَبِيبٌ
Neâm, hâzâ tabibun
Bəli, bu bir həkimdir
لاَ، هَذَا مُعَلِّمٌ
Lâ, hâzâ mu'âllimun
Xeyr, bu bir müəllimdir
|
لَيْسُوا onlar deyil |
لَيْسَا o ikisi deyil |
لَيْسَ o deyil |
||
|
لَيسْنَ onlar deyil |
لَيْسَتَا o ikisi deyil |
لَيْسَتْ o deyil |
||
|
لَسْتُمْ siz deyilsiniz |
لَسْتُمَا ikiniz deyilsiniz |
لَسْتَ sən deyilsən |
||
|
لَسْتُنَّ siz deyilsiniz |
لَسْتُمَا ikiniz deyilsiniz |
لَسْتِ sən deyilsən |
||
|
||||