16 İşarət İsimləri - Məşq

Aşağıdakı misallarda işarət ismi qırmızı, müşarun ileyh isə göy rənglə göstərilmişdir

لَمْ يَشْتَرِكْ هَوُلاَءِ الْعُمَّالُ فِي الشَّرِكَةِ

Bu işçilər şirkətə ortaq olmadılar

Yuxarıdakı misalda işarət ismi olan هَوُلاَءِ kəlməsi faildir. Onun qarşısında gələn elif-lamlı isim isə müşarun ileyhdır. Müşarun ileyh olan الْعُمَّالُ kəlməsi işarət isminin sifəti olduğu üçün irabda işarət ismi kimi əlamət alır. Bu da fail əlamətidir və dammədir.

عَلَّنَ هَاتَانِ الشَّرِكَتَانِ إِفْلاَسَهُمَا

Bu iki şirkət iflasını elan etdi

Yuxarıdakı misalda işarət ismi olan هَاتَانِ kəlməsi faildir. Onun qarşısında gələn elif-lamlı isim isə müşarun ileyhdır. Müşarun ileyh olan الشَّرِكَتَانِ kəlməsi işarət isminin sifəti olduğu üçün irabda işarət ismi kimi əlamət alır. Bu da fail əlamətidir və təsniyə olduğu üçün eliflədir.

فَحَصَ هَذَا الطَّبِيبُ الْمَرِيضَةَ

Bu həkim bir qadın xəstəni müalicə etdi

Yuxarıdakı misalda işarət ismi olan هَذَا kəlməsi faildir. Onun qarşısında gələn elif-lamlı isim isə müşarun ileyhdır. Müşarun ileyh olan الطَّبِيبُ kəlməsi işarət isminin sifəti olduğu üçün irabda işarət ismi kimi əlamət alır. Bu da fail əlamətidir və dammə ilədir.

هَذِهِ التِّلْمِيذَةُ مُجْتَهِدَةٌ

Bu qız tələbə çalışqandır

Yuxarıdakı misalda işarət ismi olan هَذِهِ kəlməsi faildir. Onun qarşısında gələn elif-lamlı isim isə müşarun ileyhdır. Müşarun ileyh olan التِّلْمِيذَةُ kəlməsi işarət isminin sifəti olduğu üçün irabda işarət ismi kimi əlamət alır. Bu da fail əlamətidir və dammə ilədir.

هَلْ يُؤَيِّدُ الْمُدِيرُ بِهَذَا الْقَرَارِ؟

Müdir bu qərarı dəstəkləyir?

Yuxarıdakı misalda işarət ismi olan هَذَا kəlməsi məcrurdur. Əvvəlində olan hərfi-cərr onu məcrur etmişdir və qarşısında gələn elif-lamlı isim isə müşarun ileyhdır. Müşarun ileyh olan الْقَرَارِ kəlməsi işarət isminin sifəti olduğu üçün irabda işarət ismi kimi əlamət alır. Bu da cərr əlamətidir və kəsrə ilədir.

شَاهَدْتُ هَذَيْنِ اللَّاعِبَيْنِ

İki oyunçunu izlədim

Yuxarıdakı misalda işarət ismi olan هَذَيْنِ kəlməsi məf'uldur. Onun qarşısında gələn elif-lamlı isim isə müşarun ileyhdır. Müşarun ileyh olan اللَّاعِبَيْنِ kəlməsi işarət isminin sifəti olduğu üçün irabda işarət ismi kimi əlamət alır. İşarət ismi məf'ul mövqeyində təsniyədir və müşarun ileyh də ona tabe olub həm təsniyə, həm də məf'ul əlaməti ilə irablanmışdır, bu da elif hərfinin ya hərfinə çevrilməsi ilə olur.

هَوُلاَءِ أَسْئِلَةٌ سَهْلُ مُحْتَصَرٌ

Bunlar qısa və asan suallardır

Yuxarıdakı misalda işarət ismi olan هَوُلاَءِ kəlməsi mübtədadır və mahallən mərfudur. İşarət isminə tabe olan أَسْئِلَةٌ kəlməsi müşarun ileyhdır və tabiyyətə görə mərfudur və eyni zamanda işarət isminin xəbəridir. Sonra gələn سَهْلُ kəlməsi müşarun ileyhin birinci sifətidir, مُحْتَصَرٌ kəlməsi isə müşarun ileyhin ikinci sifətidir. Bu iki sifət məvsufunun irabına tabedir və mərfudurlar.

أُؤلَئِكَ حَاسِبُونَ مَاهِرُونَ

Onlar peşəkar mühasiblərdir

Yuxarıdakı misalda أُؤلَئِكَ işarət ismi mübtədadır və mərfudur. Ona tabe olan müşarun ileyh yəni حَاسِبُونَ kəlməsi isə işarət isminin xəbəridir, nekirədir və mərfudur. مَاهِرُونَ kəlməsi isə müşarun ileyhin sifətidir, mərfudur.

تِلْكَ مُشْكِلَةٌ صَعْبَةٌ

Bu çətin bir problemdir

Yuxarıdakı misalda تِلْكَ işarət ismi mübtədadır və mərfudur. Ona tabe olan müşarun ileyh yəni مُشْكِلَةٌ kəlməsi isə işarət isminin xəbəridir, nekirədir və mərfudur. صَعْبَةٌ kəlməsi isə müşarun ileyhin sifətidir, mərfudur.

أَعْجِبْتُ بِهَاذيْنِ الْبَيْتَيْنِ

Bu iki evi bəyəndim

Yuxarıdakı misalda أَعْجِبْتُ kəlməsi feil+faildir. هَاذيْنِ kəlməsi بِ hərfi-cərr ilə məcrur olmuşdur. İşarət ismi olan هَاذيْنِ kəlməsinin ref halı هَذَانِ şəklindədir, amma hərfi-cərr onu məcrur etmişdir. Təsniyələrin cərr halı ya hərfi ilə olduğu üçün هَاذيْنِ forması yaranır. Ona tabe olan müşarun ileyh yəni الْبَيْتَيْنِ kəlməsi isə sifətdir, tabiyyətdən dolayı məcrurdur.