1. Fail

Feli edən şəxsə fail deyilir. Failin Azərbaycan dilindəki qarşılığı mübtədadır (özne). Faillər mərfu olduqlarına görə, ref əlamətləri fail olan sözün növünə görə dammə, vav və ya elif kimi gələr.

جَاءَ زَيْدٌ

Zeyd gəldi

مَاتَ الرَّجُلُ

Kişi öldü

كَتَبَتِ الْبِنْتُ رِسَالَةً

Qız bir məktub yazdı

قَرَأَتِ الْأُمُّ الْكِتَابَ

Ana kitabı oxudu

تَلْعَبُ عَائِشَةُ

Ayişə oynayır

Məsələlərdə göründüyü kimi, fail zahir isim kimi gələ bilər.

نَظَرْتُ إِلَى السَّمَاءِ

Göyə baxdım

كَتَبْنَا الدَّرْسَ

Dərsi yazdıq

عَلِمَتِ الْمَسْئَلَةَ

Məsələni bildi

شَرِبُوا المَاءَ

Suyu içdilər

Məsələlərdə göründüyü kimi, fail zahir müstəqil zamir kimi də gələ bilər.

خَرَجَ زَيْدٌ

Zeyd çıxdı

تَسْئَلُ عَائِشَةُ سُؤَالاً

Ayişə bir sual soruşur

نَقْرَأُ الْقُرْآنَ

Quran oxuyuruq

تَكْتُبِينَ رِسَالَةً

Bir məktub yazırsan

 Məsələlərdə göründüyü kimi, fail zahir müstətir zamir kimi də gələ bilər.

Təhtində müstətir bir هُوَ zamiri var	كَتَبَ
ـا faildir	كَتَبَا
ـو faildir	كَتَبُوا
ـتُ faildir	كَتَبَتْ
ـتَا faildir	كَتَبَتَا
ـنَ faildir	كَتَبْنَ

ـتَ faildir	كَتَبْتَ
ـتُمَا faildir	كَتَبْتُمَا
تُمْ faildir	كَتَبْتُمْ
ـتِ faildir	كَتَبْتِ
ـتُمَا faildir	كَتَبْتُمَا
ـنَ faildir	كَتَبْنَ
ـتُ faildir	كَتَبْتُ
ـنَا faildir	كَتَبْنَا

 كَتَبْتُ رِسَالَةً

Bir məktub yazdım

*Cümlənin irabı: كَتَبْ felinin keçmiş zaman formasıdır, səkin üzərə məbnidir, تُ faildir, mərfudur, ref əlaməti dammədir, رِسَالَةً isə məf'ulun-bih sarihdir, fətha ilə mənsubdur. 

*İkil isimlərdə fail əlaməti eliflə, cəmi müzekkərlərdə vavla, cəmi müənnəslərdə isə fətxalı nunla olur.

ـا faildir	اَلْقَالَمَانِ مَكْسُورَانِ
ـا faildir	عَلِمَتِ الْبِنْتَانِ
ـو faildir	جَاءَ مُهَنْدِسُونَ
ـو faildir	عَمَلَ مُعَلِّمُونَ
ـنْ faildir	يَذْهَبْنَ النِّسَاءُ
ـنْ faildir	أُنْتُنَّ تَذْهَبْنَ

Fail, felə müənnəslik və müzekkərlik baxımından uyğun gəlir. Fail ikili və ya cəmi olsa da, fel ona yalnız müzekkərlik və ya müənnəslikdə uyğunlaşır, müfrəd müənnəs və ya müfrəd müzekkər formada gəlir. Burada diqqət edilməli ən vacib məqam failin zahir isim olmasıdır.

لَعِبَ الطِّفْلُ

Uşaq oynadı (mz)

لَعِبَتِ الطِّفْلُ

Uşaq oynadı (ms)

لَعِبَ الطِّفْلاَنِ

İki uşaq oynadı (mz)

لَعِبَتِ الطِّفْلَتَانِ

İki uşaq oynadı (ms)

لَعِبَ الْأَطْفَالُ

Uşaqlar oynadı (mz)

لَعِبَتِ الطِّفْلاَتُ

Uşaqlar oynadı (ms)