İnfi'al إِنْفِعَالْ Babı
Sülasi mücerred mazi bir feilinin əvvəlinə kəsrəli bir elif və səkin nun, yəni "in" əlavəsi gətirildikdə, həmin 3 hərfli mazi feil 5 hərfli olur və infi'al babı əldə edilir.
| ـلَ | ـعَـ | ـفَـ | نْـ | إِ | إِنْفَعَلَ |
| ـرَ | ـسَـ | ـكَـ | نْـ | إِ | إِنْكَسَرَ |
Yuxarıdakı cədvəldə, əvvəllər sülasi mücerred olan كَسَرَ "sındırdı" feilidir və bu feil müteaddi feil sayılır, bəzən lazım da ola bilər. Bu كَسَرَ feilinə infi'al babı əlavə olunduqda əvvəlinə bir elif və bir də nun hərfi əlavə olundu və hərəkə düzülüşü إِنْفَعَلَ vəzni kimi إِنْكَسَرَ "sındı" formasını aldı. Bu dəyişiklikdən sonra mənasında da dəyişiklik baş verdi. Əvvəllər məlum mənada "sındırdı" ikən, bu baba daxil olduqda məchul oldu və "sındı" mənasını aldı.
Bu babla bağlı bilməli olduğumuz əsas məqamlardan biri də bu babın mutavaət ifadə etməsidir. Mutavaət, əsasən itaət etmək, boyun əymək deməkdir. Yəni mən bir iş görürəm və nəticədə etdiyim iş də baş verir. O işin baş verməsi mənim hərəkətimə bağlı idi və mən o hərəkəti edəndə, həmin iş də mənim hərəkətimə tabe olur və hərəkətimin nəticəsi baş verir. Bunu bir misalla izah edək:
كَسَرَ زَيْدٌ الْزُجَاجَ
Zeyd şüşəni sındırdı
*Zeydin şüşəni sındırma əməli nəticəsində;
فَانْكَسَرَ الزُّجَاجُ
Beləliklə şüşə sındı
*Hər hansı bir yerdə infi'al babından mazi və ya muzari bir feil görsək, bilməliyik ki, əvvəldə o feilə səbəb olan bir fail var.
|
إِنْسَلَكُوا onlar daxil oldular |
إِنْسَلَكَا ikisi daxil oldular |
إِنْسَلَكَ o daxil oldu |
||
|
إِنْسَلَكْنَ onlar daxil oldular |
إِنْسَلَكَتَا ikisi daxil oldular |
إِنْسَلَكَتْ o daxil oldu |
||
|
إِنْسَلَكْتُمْ siz daxil oldunuz |
إِنْسَلَكْتُمَا ikiniz daxil oldunuz |
إِنْسَلَكْتُ sen daxil oldun |
||
|
إِنْسَلَكْتُنَّ siz daxil oldunuz |
إِنْسَلَكْتُمَا ikiniz daxil oldunuz |
إِنْسَلَكْتِ sen daxil oldun |
||
|
||||
|
يَنْسَلِكُونَ onlar daxil olurlar |
يَنْسَلِكَانِ ikisi daxil olurlar |
يَنْسَلِكُ o daxil olur |
||
|
يَنْسَلِكْنَ onlar daxil olurlar |
تَنْسَلِكَانِ ikisi daxil olurlar |
تَنْسَلِكُ o daxil olur |
||
|
تَنْسَلِكُونَ siz daxil olursunuz |
تَنْسَلِكَانِ ikiniz daxil olursunuz |
تَنْسَلِكُ sen daxil olursan |
||
|
تَنْسَلِكْنَ siz daxil olursunuz |
تَنْسَلِكَانِ ikiniz daxil olursunuz |
تَنْسَلِكِينَ sen daxil olursan |
||
|
||||
İndi infi'al babının müxtəlif şəkillərini (emsile-i muhtelife) nəzərdən keçirək:
| Məna | Vəznlər | Mövzular |
| Mazi feil | إِنْفَعَلَ | إِنْكَسَرَ |
| Muzari feil | يَنْفَعِلُ | يَنْكَسِرُ |
| Mimsiz məsdər | إِنْفِعَالاً | إِنْكِسَارًا |
| İsm-i fail | مُنْفَعِلٌ | مُنْكَسِرٌ |
| İsm-i meful | مُنْفَعَلٌ | مُنْكَسَرٌ |
| Cəhd-i mutlaq | لَمْ يَنْفَعِلْ | لَمْ يَنْكَسِرْ |
| Cəhd-i mustağraq | لَمَّا يَنْفَعِلْ | لَمَّا يَنْكَسِرْ |
| Nəfy-i hal | مَا يَنْفَعِلُ | مَا يَنْكَسِرُ |
| Nəfy-i istikbal | لاَ يَنْفَعِلُ | لاَ يَنْكَسِرُ |
| Tə'kid-i nəfy-i istikbal | لَنْ يَنْفَعِلَ | لَنْ يَنْكَسِرَ |
| Əmr-i qayıb | لِيَنْفَعِلْ | لِيَنْكَسِرْ |
| Nəhy-i qayıb | لاَ يَنْفَعِلْ | لاَ يَنْكَسِرْ |
| Əmr-i hazır | إِنْفَعِلْ | إِنْكَسِرْ |
| Nəhy-i hazır | لاَ تَنْفَعِلْ | لاَ تَنْكَسِرْ |
| Mimli məsdər | مُنْفَعَلٌ | مُنْكَسَرٌ |
| Məsdər-i mərrə | إِنْفِعَالَةً | إِنْكِسَارَةً |
| Məsdər-i növ | إِنْفِعَالَةً حَسَنَةً | إِنْكِسَارَةً حَسَنَةً |
| İsm-i təsğir | نُفَيْعِيلٌ | نُكَيْسِيرٌ |
| İsm-i mənsub | إِنْفِعَالِيٌّ | إِنْكِسَارِيٌّ |
| İsm-i təfdil | أَحْسَنُ إِنْفِعَالاً | أَحْسَنُ إِنْكِسَارًا |
| Təəccüb ül-əvvəl | مَا أَحْسَنَ إِنْفِعَالَهُ | مَا أَحْسَنَ إِنْكِسَارَهُ |
| Təəccüb üs-sani | أَحْسِنْ بِإِنْفِعَالِهِ | أَحْسِنْ بِإِنْكِسَارِهِ |
İnfi'al babından gələn bəzi feil və onların mənaları:
| İnfi'al məsdər | İnfi'al muzari | İnfi'al mazi | Sülasi mazi |
| إِنْفِعَالاً | يَنْفَعِلُ | إِنْفَعَلَ | فَعَُِلَ |
|
إِنْكِسَارًا sınmaq |
يَنْكَسِرُ sınır |
إِنْكَسَرَ sındı |
كَسَرَ sındırdı |
|
إِنْدِفَانًا basdırılmaq |
يَنْدَفِنُ basdırılır |
إِنْدَفَنَ basdırıldı |
دَفَنَ basdırdı |
|
إِنْضِبَاحًا rəngi dəyişmək |
يَنْضَبِحُ rəngi dəyişir |
إِنْضَبَحَ rəngi dəyişdi |
ضَبَحَ qaraldı |
|
إِنْسِدَادًا bağlanmaq |
يَنْسَدُّ bağlanır |
إِنْسَدَّ bağlandı |
سَدَّ bağladı |
|
إِنْقِيَادًا tabe olmaq |
يَنْقَادُ tabe olur |
إِنْقَادَ tabe oldu |
قَادَ idarə etdi |
|
إِنْضِمَامًا qoşulmaq |
يَنْضَمُّ qoşulur |
إِنْضَمَّ qoşuldu |
ضَمَّ qoşdu |
|
إِنْشِقَاقًا yarılmaq |
يَنْشَقُّ yarılır |
إِنْشَقَّ yarıldı |
شَقَّ yardı |
|
إِنْفِكَاكًا açılmaq |
يَنْفَكُّ açılır |
إِنْفَكَّ açıldı |
فَكَّ açdı |