6. Bəzi Zərflər

Bəzi zaman və məkan zərfləri məbnidir. Məkan zərfləri "yer zərfləri" olaraq da ifadə oluna bilər. Yer zərfləri burada, orada, önündə, arxasında kimi, Zaman zərfləri isə bu gün, dünən, səhər tezdən kimi zamana aid olan sözlərdir.

Məkan "Yer" Zərfləri
Orada	ثَمَّ
Burada	هُنَا
Harada	أَيْنَ
Yanında	لَدَى
Yanında	لَدُنْ
Yerdə	حَيْثُ

ثَمَّ كُوخٌ صَغِيرٌ

Orada kiçik bir kulba var

هُنَا بَيْتٌ

Bura bir evdir

أَيْنَ تَسْكُنُ؟

Harada yaşayırsan

جَلَسْتُ لَدَيْكَ

Sənin yanında oturdum

إِنْتَظَرْتُكَ مِنْ لَدُنْ طَلَعَتِ الشَّمْسُ إِلَى أَنْ غَرَبَتْ

Günəş doğandan batana qədər səni gözlədim

إِذْهَبْ حَيْثُ الْعِلْمُ

Elmin olduğu yerə get

Zaman Zərfləri

-anda, -əndə	إِذْ
-anda, -əndə	إِذَا
dünən	أَمْسِ
-dən bəri	مُذْ
-dən bəri	مُنْذُ
heç vaxt	قَطُّ
-anda	لَمَّا
nə zaman	أَيَّانَ
nə zaman	مَتَى
indi, hazırda	اَلْآنَ

..إِذْ قَالَ يُوسُفُ لِأَبِيهِ

Yusif atasına dedikdə..

إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللهِ

Allahın köməyi gəldikdə

جِئْتُ أَمْسِ وَ سَأُسَافِرُ الْآَنَ

Dünən gəldim və indi gedəcəyəm

مَا رَأَيْتُهُ مُذْ يَوْمَانِ

Onu iki gündür görmürəm

مَا أَكَلْتُ الطَّعَامَ مُنْذُ سَاعَتَانِ

İki saatdır yemək yeməmişəm

مَا أُحِبُّكَ قَطُّ

Səni heç vaxt sevməmişəm

لَمَّا وَجَدْتُ عَلَى حَالِكَ فَحَزِنْتُ

Səni o halda görəndə kədərləndim

أَيَّانَ يَبْعَثُونَ النَّاسُ؟

İnsanlar nə zaman dirildiləcək?

إِذَا إِتَّصَلّْتُ بِهِ سَأَسْئَلُ مَتَى تَجِئُ

Onu axtaranda nə vaxt gələcəksən deyə soruşacağam

مَا رَوَاغْتُ لِحَدِّ الْآنَ فَلَنْ اَفْعَلَ أَبَدًا

Bu ana qədər səni aldatmamışam və heç vaxt aldatmayacağam

Qeyd: Zaman zərfi olan مُذْ və مُنْذُ "muz, munzu"nun yüngülləşdirilmiş formasıdır. Hərf-i cər kimi istifadə olunduqda, özlərindən sonra gələn ismi məksur edirlər. Lakin zərf kimi istifadə olunduqda, özlərindən sonra gələn isim mərfudur.

Qeyd 2: لَمَّا edatı məzi feilinin əvvəlinə gəldikdə zaman zərfi olur, lakin muzari feilinin əvvəlinə gəldikdə "cehd-i mustağrak" edatı kimi muzari feilinin sonunu cəzm edir, qarışdırmayaq.

Qeyd 3: مَتَى edatı həm zaman zərfidir, həm də muzari feili cəzm edən edatlardandır. Əgər iki muzari feili cəzm edərsə, o halda cavabındandır. Özündən sonra gələn muzari feil damməli olarsa, bilin ki, o bir zaman zərfidir.

Qeyd 4: إِذَا və أَيَّانَ gələcək zamanı bildirən edatlardır. Mənası gələcək zamana aid edilir.

Həm zaman, həm də məkan zərfi olan edat
Harada, nə zaman, necə	أَنَّى

أَنَّى وَصَلْتَ؟

Nə vaxt çatdın?

قَالَ يَا مَرْيَمُ أَنَّى لَكِ هَذَا؟

"Ey Məryəm, bu sənə haradan gəldi?" dedi

أَنَّى جِئْتَ الْيَوْمَ

Bu gün nə vaxt gəldin?

!أَنَّى يَكُونُ ذَلِكَ

Bu necə ola bilər!