İsim Tamlaması & İzafət 3

Müzaf halında olan sözdə ikiləşmə "təsniyə" elifisi və ya topluluq "cəm" vavı varsa və söz məf'ul və ya məcrur mövqedədirsə, yəni təsniyə elifli və cəm vavlı ismin sonu fətəli və ya kəsrəli olmalıdırsa, o müzaf isimlərdəki elif və vav hərfləri ya hərfinə çevrilir.

Müzaf	İsimlər	Sayı
مُعَلِّمَيْ	مُعَلِّمَانِ	Təsniyə
مُعَلِّمِيْ	مُعَلِّمُونَ	Cəm

سَلَّمْتُ عَلَى مُعَلِّمَيِ الْمَدْرَسَةِ

Məktəbin iki müəlliminə salam verdim

-Bu birləşmədə مُعَلِّمَانِ "iki müəllim" olan təsniyə isim əvvəlinə bir hərf-i cərr gəldiyinə görə məcrur olmuşdur, yəni sonu kəsrəli olmalıdır. Buna görə də مُعَلِّمَانِ sözündən əvvəlcə nun düşür və qalan elif isə ya hərfinə çevrilir.

سَلَّمْتُ عَلَى مُعَلِّمِيِ الْمَدْرَسَةِ

Məktəbin müəllimlərinə salam verdim

-Bu birləşmədə مُعَلِّمُونَ "müəllimlər" olan cəm isim əvvəlinə bir hərf-i cərr gəldiyinə görə məcrur olmuşdur, yəni sonu kəsrəli olmalıdır. Buna görə də مُعَلِّمُونَ sözündən əvvəlcə nun düşür və qalan vav isə ya hərfinə çevrilir. Dəyişən ya hərfinin hərəkəsi kəsrəli olduğu üçün əvvəlindəki mim hərfi də ona uyğun olaraq kəsrəli olur.

رَأَيْتُ وَجْهَيِ الرَّجُلِ

Adamın iki üzünü gördüm

-Bu birləşmədə وَجْهَانِ "iki üz" olan təsniyə isim failin feli tərəfindən təsirləndiyi üçün məf'ul mövqeyindədir və buna görə də fətəli olur, yəni sonu fətəli olmalıdır. Buna görə də وَجْهَانِ sözündən əvvəlcə nun düşür və qalan elif isə ya hərfinə çevrilir.

نَظَرْتُ إِلَى مُهَنْدِسِيِ الشَّرِكَةِ

Şirkətin mühəndislərinə baxdım

-Bu birləşmədə مُهَنْدِسُونَ "mühəndislər" olan cəm isim əvvəlinə bir hərf-i cərr gəldiyinə görə məcrur olmuşdur, yəni sonu kəsrəli olmalıdır. Buna görə də مُهَنْدِسُونَ sözündən əvvəlcə nun düşür və qalan vav isə ya hərfinə çevrilir. Dəyişən ya hərfinin hərəkəsi kəsrəli olduğu üçün əvvəlindəki sin hərfi də ona uyğun olaraq kəsrəli olur.

-Dərsin əvvəlində isim birləşməsi iki isimdən ibarətdir demişdik. Əgər üç isimdən ibarət olarsa, buna zəncirvari isim birləşməsi deyilir. Zəncirvari isim birləşməsində birinci isim damməli, ikinci və üçüncü isim isə kəsrəli olur. Üçüncü isim, yəni müzafun ileyh olan isim əlif-lam şəkilçisi alır, digər isimlər almır. Burada müzaf eyni zamanda birinci ismin müzafun ileyhidir. Beləliklə, birinci isim də müzaf olur.

Müzafun ileyh	Müzaf Müzafun ileyh	Müzaf
السَّيَّارَةِ	بَابِ	لَوْنُ
maşın	qapı	rəng
Maşının qapısının rəngi

Müzafun ileyh	Müzaf Müzafun ileyh	Müzaf
الْمَدْرَسَةِ	مُدِيرِ	قَلَمُ
məktəb	müdir	qələm
Məktəbin müdirinin qələmi