İsm-i Təfdil
Bir ismin ən çox fel daxilində olduğu halıdır. Tafdil sözü “çox” mənasını verən bir isimdən yaranıb. Bir işi ən çox edən, bir halın ən yüksək formasıdır. İsm-i tafdil sülasi fellərdən müzekkər üçün أَفْعَلُ “ef’alu” və müənnəs fellərdən isə فُعْلَى “fu’la” vəznində olur.
| ism-i tafdil | فَعِيلٌ vəzni | فَعُلَ vəzni |
|
|
كَبِيرٌ böyük olan |
كَبُرَ böyük oldu |
||
|
صَغِيرٌ kiçik olan |
صَغُرَ kiçik oldu |
||
|
بَعِيدٌ uzaq olan |
بَعُدَ uzaq oldu |
||
|
حَسِينٌ gözəl olan |
حَسُنَ gözəl oldu |
||
|
جَمِيلٌ gözəl olan |
جَمُلَ gözəl oldu |
*ism-i tafdil cümlədə adətən min hərfi-cər ilə işlədilir. خَيْرٌ "xeyrun-xeyir" və ya شَرٌّ "şərrun-şər" kimi sifətlər də ism-i tafdil xüsusiyyətinə malikdir. Daha xeyirli və ya daha şərli demək üçün əvvəllərinə ölçü bildirən sifətlər əlavə olunur. Aşağıdakı misallarda müənnəs və müzekkər üçün olan ism-i tafdilləri və ism-i tafdil olmadığı halda o mənanı verən sözləri göstərən misalları yazdıq.
اَلْأَبُ أَكْبَرُ مِنْ وَلَدِهِ
Ata oğlundan daha böyükdür
اَلْوَلَدُ صَغِيرٌ مِنْ أَبِيهِ
Uşaq atasından daha kiçikdir
زَيْدٌ أَفْضَلُ مِنْ عَمْرٍو
Zeyd, Amrdan daha fəzilətlidir
عَمْرٌ أَطْوَلُ مِنْكَ
Amr, səndən daha uzundur
اَلْآَخِرَةُ خَيْرٌ مِنَ الدُّنْيَا
Axirət, dünyadan xeyirlidir
اَلصَّلاَةُ خَيْرٌ مِنَ النَّوْمِ
Namaz, yuxudan xeyirlidir
عَائِشَةُ حُسْنَى
Ayişə ən gözəldir
اَللهُ اَكْبَرُ
Allah ən böyüktür
اَللهُ اَكْبَرُ مِنْ كُلِّ شَيْئٍ
Allah hər şeydən daha böyüktür
اَللهُ كَبِيرٌ مِنْ كُلِّ شَيْئٍ
Allah hər şeydən böyükdür
اَلْأَسْمَاءُ الْحُسْنَى لِلهِ
Ən gözəl adlar Allahındır
كَلِمَةُ الْحَمْدُ أَعْظَمُ مِنْ كَلِمَةِ أُخَرُ
Həmd sözü digər sözlərdən daha əzəmətlidir
*Bəzi isimlər üçün ism-i tafdil olmaz. Bu kimi isimlərdə bir sıra أَشَدُّ “əşəddü-ən şiddətli”, أَقَلُّ “əqəllu-ən az” və ya أَكْثَرُ “əksəru-ən çox” kimi ön şəkilçilərə ehtiyac var. Bu ön şəkilçilər həmin ismin məsdərinin əvvəlinə gəlir.
اَلسَّرِقَةُ شَرٌّ مِنَ الْكَذِبِ
Oğurluq yalandan pisdir
اَلصِّدْقُ خَيْرٌ مِنَ الْمَالِ
Düzlük puldan xeyirlidir
اَلسِّجْنُ حَبُّ إِلَىَّ مِمَّا يَدْعُونَنِي إِلَيْهِ
Həbsxana, məni çağırdıqları şeydən mənə daha sevimlidir
*Üstünlük bildirən ismə ism-i tafdil deyirik. İsm-i tafdil bildiyimiz kimi müzekkərlərdə أَفْعَلُ “ef’alu” və müənnəslərdə isə فُعْلَى “fu’la” vəznində olur. Bu ism-i tafdillə üstün tutduğumuz ismə mufaddal, ona qarşı üstünlük verilən ismə isə mufaddalun aleyh deyilir.
|
mufaddalun aleyh مُفَضَّلٌ عَلَيْهِ |
harf-i cerr حَرْفُ الْجَرِّ |
ism-i tafdil اِسْمُ التَّفْضِيلُ |
Mufaddal مُفَضَّلٌ |
| عَمْرٍو | مِنْ | أَحْسَنُ | أَحْمَدُ |
| مُحَمَّدٍ | مِنْ | أَعْلَمُ | زَيْدٌ |
| زَيْدٍ | مِنْ | أَكْبَرُ | أَنَا |
-Əhməd Amrdan daha yaxşıdır
-Zeyd Məhəmməddən daha biliklidir
-Mən Zeyddən daha böyüyəm
*Müqayisə edərkən mufaddal olan isim müənnəs, təsniyə və ya cəm olarsa, o zaman onun ism-i tafdilini فُعْلَى “fu’la” deyil, أَفْعَلُ “ef’alu” vəznində gətiririk.
اَلْمَدْرَسَةُ أَكْبَرُ مِنَ الْمَكْتَبَةِ
Məktəb kitabxanadan daha böyüktür
اَلْحَدِيقَةُ أَوْسَعُ مِنَ الْبَيْتِ
Bağ evdən daha genişdir
اَلطَّالِبَتَانِ اَفْشَلُ مِنَ الطِّفْلاَتِ
İki qız tələbə qız tələbələr arasında ən uğursuzdur
اَلْمُؤْمِنُونَ اَحْلَمُ مِنَ النَّاسِ
Möminlər insanlar arasında ən səbirli olanlardır
اَلرِّجَالُ أَقْوَى مِنَ النِّسَاءِ
Kişilər qadınlardan daha güclüdür