2.1 Mütləq İsim

اَلْأَوَّلُ؛ اَلْاِسْمُ مُطْلَقًا. حَتَّى حُكِمَ عَلَى أَسْمَاءِ الْأَفْعَالِ بِأَنَّهَا مَرْفُوعَةُ الْمَحَلِّ عَلَى الْإِبْتِدَاءِ وَ فَاعِلُهَا سَادٌّ مَسَدَّ الْخَبَرِ أَوْ مَنْصُوبَةُ الْمَحَلِّ عَلَى الْمَصْدَرِيَّةِ. وَ إِنْ قَالَ بَعْضُهُمْ لاَ مَحَلَّ لَهَا مِنَ الْإِعْرَابِ لِكَوْنِهَا بِمَعْنَى الْفِعْلِ. وَ عَلَى ضَمِيرِ الْفَصْلِ، نَحْوُ؛ كَانَ زَيْدٌ هُوَ الْقَائِمَ، بِالْحَرْفِيَّةِ. خِلاَفًا لِبَعْضِهِمْ يَقُولُ إِنَّهُ اِسْمٌ لاَ مَحَلَّ لَهُ مِنَ الْإِعْرَابِ

اَلْأَوَّلُ؛ həmişə mamul olan sözlərin birincisi, اَلْاِسْمُ مُطْلَقًا mütləq isimdir, حَتَّى buna görə, حُكِمَ hökm verildi, عَلَى أَسْمَاءِ الْأَفْعَالِ isim-fiillər üzərinə, بِأَنَّهَا olduğu üçün, مَرْفُوعَةُ الْمَحَلِّ mahallən merfu olurlar, عَلَى الْإِبْتِدَاءِ mübtəda olmaq üzrə, وَ فَاعِلُهَا və isim-fiillərin faili, سَادٌّ keçicidir, مَسَدَّ الْخَبَرِ xəbərin yerinə, أَوْ مَنْصُوبَةُ الْمَحَلِّ və ya mahallən mensubdur, عَلَى الْمَصْدَرِيَّةِ məzdar olmaq üzrə, وَ إِنْ قَالَ بَعْضُهُمْ alimlərin bəzisi deyib ki, لاَ مَحَلَّ لَهَا مِنَ الْإِعْرَابِ isim-fiillər üçün irabdan məkan yoxdur, لِكَوْنِهَا بِمَعْنَى الْفِعْلِ fiil mənasında olduqları üçün, وَ عَلَى ضَمِيرِ الْفَصْلِ və fasıl zamiri üzərinə, نَحْوُ misal belədir; كَانَ زَيْدٌ هُوَ الْقَائِمَ "Yalnız Zeyd ayaqda oldu" kimi, بِالْحَرْفِيَّةِ hərf olması ilə. خِلاَفًا لِبَعْضِهِمْ bəzi alimlərin müxalifətinə fasıl zamirinə hərf deyilib, يَقُولُ müxalif alimlər deyirlər ki, إِنَّهُ اِسْمٌ fasıl zamiri isimdir, لاَ مَحَلَّ لَهُ مِنَ الْإِعْرَابِ irabdan məkanı yoxdur.

Mətnin Ümumi Mənası: Həmişə mamul olan sözlərin birincisi mütləq isimdir. İsim istər mebni, istər mürəb olsun mamuldur. Buna görə isim-fiillərin də bu hissədən olduğuna hökm verilib. Hərçənd bəzi alimlər, isim-fiillər fiil mənasında olduğu üçün irabdan məkanı yoxdur desələr də, Esma-i efal mübtəda olmaq üzrə mahallən merfudur. Bunların faili xəbərin yerinə keçir. Və ya məzdariyyət üzrə mahallən mensub olurlar. Bundan əlavə, fasıl zamirinin hərf olduğuna hökm verilib. Misal; كَانَ زَيْدٌ هُوَ الْقَائِمَ "Yalnız Zeyd ayaqda oldu" ifadəsindəki هُوَ zamiri kimi. Bəzi alimlər isə bu هُوَ zamirinin isim olduğunu və irabdan məkanı olmadığını deyirlər.