İlqa – İptal

وَ مِنْ خَصَائِصِهَا جَوَازُ الْإِلْغَاءِ وَ الْإِعْمَالِ إِذَا تَوَسَّطَتْ بَيْنَ مَعْمُولَيْهَا، نَحْوُ؛ زَيْدٌ عَلِمْتُ مُنْطَلِقٌ أَوْ تَأَخَّرَتْ

وَ مِنْ خَصَائِصِهَا və onun (qəlb feli) xüsusiyyətlərindəndir; جَوَازُ الإلْغَاءِ ilğasının caiz olması, وَ الإعْمَالِ və əməl edilməsinin caiz olması, إِذَا تَوَسَّطَتْ baş verdikdə; بَيْنَ مَعْمُولَيْهَا iki mamulu (mübtəda və xəbər) arasında olduqda. Misal; زَيْدٌ عَلِمْتُ مُنْطَلِقٌ "Zeyd, bildim ki gedicidir" kimi və ya تَأَخَّرَتْ qəlb feli mamullarının (mübtəda və xəbər) sonuna gəldikdə; Misal; زَيْدٌ مُنْطَلِقٌ عَلِمْتُ "Zeyd gedicidir, bildim" kimi.

Mətnin Ümumi Mənası; Qəlb felləri mübtəda və xəbər arasında olduqları zaman, o mübtəda və xəbər olduğu kimi qalır, aradakı qəlb felinin ilğası və ya hazf edilməsi caizdir. Buna misal; زَيْدٌ عَلِمْتُ مُنْطَلِقٌ tərkibidir. Burada زَيْدٌ mübtəda, مُنْطَلِقٌ isə onun xəbəridir. عَلِمْتُ, mübtəda ilə xəbər arasında baş verən bir qəlb felidir. Bu tərkibin əsli; زَيْدٌ فِي عِلْمِي مُنْطَلِقٌ "Zeyd, mənim elmimdə (bilgimə görə) gedicidir" şəklində idi. Yaxud bu qəlb feli, mamulləri olan mübtəda və xəbərdən sonra gələ bilər. Buna misal; زَيْدٌ مُنْطَلِقٌ عَلِمْتُ tərkibidir. زَيْدٌ mübtəda, مُنْطَلِقٌ isə onun xəbəridir. عَلِمْتُ fel və faili isə muəxər bir qəlb felidir, adətən belə hallarda hazf edilməsi caizdir. Qeyd: Qəlb felləri mamulləri arasında baş verdikdə əməl etdirilməsi üstün tutulur. Mamullerindən sonra gəldikdə isə ilğası üstün tutulur. Qəlb felləri mamullerindən əvvəl zikr edildikdə əməl etdirilməsi vacib, ilğası isə caiz deyil.