Qiyasi Amillər

وَ الْقِيَاسِىُّ؛ تِسْعَةٌ. اَلْأَوَّلُ؛ اَلْفِعْلُ مُطْلَقًا، وَ الثَّانِى؛ اِسْمُ الْفَاعِلِ، وَ الثَّالِثُ؛ اِسْمُ الْمَفْعُولِ، وَ الرَّابِعُ؛ الصِّفَةُ الْمُشَبَّهَةُ، وَ الْخَامِسُ؛ اِسْمُ التَّفْضِيلِ، وَ السَّادِسُ؛ اَلْمَصْدَرُ، وَ السَّابِعُ؛ اَلْاِسْمُ الْمُضَافُ، وَ الثَّامِنُ؛ اَلْاِسْمُ الْمُبْهَمُ التَّامُّ، وَ التَّاسِعُ؛ مَعْنَى الْفِعْلِ

Amillər iki yerə bölünür: ləfz və mənəvi. Ləfz amillər 58, mənəvi amillər isə 2-dir. 58 ləfz amilindən 49-u semai, 9-u isə qiyasi olmaqla iki yerə bölünür. Biz indiyə qədər 49 semai amili öyrəndik və indi 9 qiyasi amili öyrənəcəyik. Beləliklə, 58 semai amili öyrənmiş olacağıq. Sonra isə 2 mənəvi amili öyrənib amillər mövzusunu bitirib mamuller mövzusuna keçəcəyik. وَ الْقِيَاسِىُّ; qiyasi amilə gəldikdə; تِسْعَةٌ – doqquz ədəddir. اَلْأَوَّلُ – birincisi; اَلْفِعْلُ مُطْلَقًا – mütləq fiildir. وَ الثَّانِى – ikincisi; اِسْمُ الْفَاعِلِ – ismi faildir. وَ الثَّالِثُ – üçüncüsü; اِسْمُ الْمَفْعُولِ – ismi mefuldür. وَ الرَّابِعُ – dördüncüsü; الصِّفَةُ الْمُشَبَّهَةُ – sifət-i müşəbbəhdir. وَ الْخَامِسُ – beşincisi; اِسْمُ التَّفْضِيلِ – ismi təfdildir. وَ السَّادِسُ – altıncısı; اَلْمَصْدَرُ – məzdardır. وَ السَّابِعُ – yeddincisi; اَلْاِسْمُ الْمُضَافُ – muzafdır (isim tamlaması). وَ الثَّامِنُ – səkkizincisi; اَلْاِسْمُ الْمُبْهَمُ التَّامُّ – tam mübhəm isimdir. وَ التَّاسِعُ – doqquzuncusu; مَعْنَى الْفِعْلِ – mənəvi fiildir, yəni özündən fiil mənası çıxan hər bir ləfz. Bu doqquz hissə klassik avamil kitabımızda yoxdur. Mən birbaşa keçmədən öncə harada olduğumuzu bilək deyə qısa izah verdim girişdə, sonra 9 qiyasi amilin adlarını yazdım. Növbəti dərsdə orijinal mətnə davam edəcəyik.

Qiyasi Amillər

Mütləq Fiil

İsm-i Fail

İsm-i Meful

Sifət-i Müşəbbəh

İsm üt-Təfdil

Məzdar

İsm-i Muzaf

İsm-i Mübhəm üt-Tam

Mənəvi Fiil