اَلْبَابُ الثَّانِى؛ اِفْعَلَلَّ يَفْعَلِلُّ اِفْعِلَّالاً وَ مَوْزُونُهُ؛ اِقْشَعَرَّ يَقْشَعِرُّ اِقْشِعْرَارًا وَ عَلاَمَتُهُ؛ أَنْ يَكُونَ مَاضِيهِ عَلَى سِتَّةِ أَحْرُفٍ بِزِيَادَةِ الْهَمْزَةِ فِي أَوَّلِهِ وَ حَرْفٍ آخَرَ مِنْ جِنْسِ لاَمِ فِعْلِهِ الثَّانِيَةِ فِي آخِرِهِ. بِنَاؤُهُ؛ لِمُبَالَغَةِ اللَّازِمِ، لِأَنَّهُ يُقَالُ؛ قَشْعَرَ جِلْدُ الرَّجُلِ إِذَا انتَشَرَ شَعْرُ جِلْدِهِ فِي الْجُمْلَةِ. وَ يُقَالُ؛ اِقْشَعَرَّ جِلْدُ الرَّجُلِ إِذَا انْتَشَرَ شَعْرُ جِلْدِهِ مُبَالَغَةً
اَلْبَابُ الثَّانِى؛ Rübai Mezid Südasi olan 2 babın ikincisi, mazide اِفْعَلَلَّ ve muzaride يَفْعَلِلُّ ve masdarda ise اِفْعِلَّالاً vezinlerinde gelir, وَ مَوْزُونُهُ bu bablara uygun mevzunlar ise mazide اِقْشَعَرَّ ve muzaride يَقْشَعِرُّ ve masdarda ise اِقْشِعْرَارًا şeklindedir, وَ عَلاَمَتُهُ bu babın alameti; أَنْ يَكُونَ olmasıdır, مَاضِيهِ mazisinin, عَلَى سِتَّةِ أَحْرُف altı harf üzrə olması, بِزِيَادَةِ الْهَمْزَةِ bir hemze ziyadesiyle, فِي أَوَّلِهِ sülasi mücerred fiilin evveline, وَ حَرْفٍ آخَرَ ve diğer harf ise, مِنْ جِنْس cinsinden, لاَمِ فِعْلِهِ الثَّانِيَةِ ikinci lam ul-fiili, فِي آخِرِهِ o mazi fiilin sonuna, وَ بِنَاؤُهُ bu babın binası, لِمُبَالَغَةِ اللَّازِمِ lazımın mübalağası içindir, لِأَنَّهُ يُقَالُ çünkü denilir ki; قَشْعَرَ جِلْدُ الرَّجُل “Adamın cildi ürperdi, yani kılları kalktı” إِذَا انتَشَرَ ürperdiğinde, شَعْرُ جِلْدِهِ cildinin kılları, فِي الْجُمْلَةِ biraz, وَ يُقَال ve yine denilir ki; اِقْشَعَرَّ جِلْدُ الرَّجُلِ “Adamın cildi çok ürperdi, yani kılları resmen diken diken oldu” إِذَا انتَشَرَ ürperdiğinde, شَعْرُ جِلْدِهِ cildinin kılları, مُبَالَغَةً mübalağalı olaraq.
Mətnin Ümumi Mənası: Rübai Mezid Südasi olan 2 babın ikincisi, mazide اِفْعَلَلَّ və muzaride يَفْعَلِلُّ və masdarda isə اِفْعِلَّالاً vəzinlərində gəlir. Bu baba uyğun mevzunlar isə mazide اِقْشَعَرَّ, muzaride يَقْشَعِرُّ və masdarda isə اِقْشِعْرَارًا şəklindədir. Bu babın alaməti, rübai mücerred bir fiilin əvvəlinə bir hemze və ikinci lam ul-fiil cinsindən bu mazi fiilin sonuna bir hərf əlavə edilməklə ortaya çıxan fiilin 6 hərf üzrə olmasıdır. Bu babın binası lazım fiilin mübaliğəsi üçündür. Mübaliğəli lazım fiilin misalı isə اِقْشَعَرَّ جِلْدُ الرَّجُلِ “Adamın cildi çox ürperdi, yəni tükləri tamamilə dikən-dikən oldu” ifadəsindəki اِقْشَعَرَّ fiilidir.
| قشعر Sülasi Mücerred Fiilinin اِفْعِلَّالْ Babına Daxil Olması |
| Zaid Lam |
Lâm ul-Fiil 2 |
Lâm ul-Fiil 1 |
Feyl ortası |
Feyl başı |
Əlavə Hemzə |
| ـلَ |
ـلْـ |
ـلَـ |
ـعَـ |
فْـ |
اِ |
| رَ |
ـرْ |
ـعَـ |
ـشَـ |
قْـ |
اِ |
| قشعر feyli lüğətdə "tükü ürpərdi" mənasına gəlir. Yuxarıdakı cədvəldə قشعر feyli اِفْعِلَّالْ babından keçmiş zaman olaraq verilmişdir. |