İhranceme اِفْعَنْلَلَ Babı

اَلْبَابُ الْأَوَّلُ؛ اِفْعَنْلَلَ يَفْعَنْلِلُ اِفْعِنْلَالاً وَ مَوْزُونُهُ؛ اِحْرَنْجَمَ يَحْرَنْجِمُ اِحْرِنْجَامًا وَ عَلاَمَتُهُ؛ أَنْ يَكُونَ مَاضِيهِ عَلَى سِتَّةِ أَحْرُفٍ بِزِيَادَةِ الْهَمْزَةِ فِي أَوَّلِهِ وَ النُّونِ بَيْنَ الْعَيْنِ وَ اللَّامِ الْأُولَى وَ بِنَاؤُهُ؛ لِلْمُطَاوَعَةِ، نَحْوُ؛ حَرْجَمْتُ الْإِبِلَ فَاحْرَنْجَمَ ذَلِكَ الْإِبِلُ

اَلْبَابُ الْأَوَّلُ Rübai Mezid Südasi olan iki babın birincisi, keçmişdə اِفْعَنْلَلَ və indiki zamanda يَفْعَنْلِلُ və məstərdə isə اِفْعِنْلَالاً vəzinlərində gəlir, وَ مَوْزُونُهُ bu baba uyğun olan məzunlar isə keçmişdə اِحْرَنْجَمَ və indiki zamanda يَحْرَنْجِمُ və məstərdə isə اِحْرِنْجَامًا şəklindədir, وَ عَلاَمَتُهُ bu babın əlaməti; أَنْ يَكُونَ olmasıdır, keçmişinin عَلَى سِتَّةِ أَحْرُف altı hərf üzərində olması, بِزِيَادَةِ الْهَمْزَةِ bir hemzə artımı ilə, فِي أَوَّلِهِ üçlü mücərrəd feilinin əvvəlinə, وَ النُّون və nun hərfi, artımı ilə, بَيْنَ الْعَيْنِ وَ اللَّامِ الْأُولَىِ ayn ul-feil və birinci lam ul-feil arasına, وَ بِنَاؤُهُ bu babın quruluşu, لِلْمُطَاوَعَةِ mutavaat üçün nəzərdə tutulub, نَحْوُ misalı belədir; حَرْجَمْتُ الْإِبِلَ "dəvələri topladım" فَ beləliklə, احْرَنْجَمَ toplandı, ذَلِكَ الْإِبِلُ bu dəvələr.
Mətnin Ümumi Mənası: Rübai Mezid Südasi olan iki babın birincisi, keçmişdə اِفْعَنْلَلَ və indiki zamanda يَفْعَنْلِلُ və məstərdə isə اِفْعِنْلَالاً vəzinlərində gəlir. Bu baba uyğun olan məzunlar isə keçmişdə اِحْرَنْجَمَ və indiki zamanda يَحْرَنْجِمُ və məstərdə isə اِحْرِنْجَامًا şəklindədir. Bu babın əlaməti, rübai mücərrəd bir feilinin əvvəlinə bir te hərfi, ayn ul-feil ilə birinci lam ul-feil arasına bir nun hərfi əlavə edilməklə meydana çıxan feilinin altı hərf üzərində olmasıdır. Bu babın quruluşu mutavaat üçündür. Mutavaat feilinin misalı isə حَرْجَمْتُ الْإِبِلَ "dəvələri topladım" ifadəsindəki حَرْجَمَ feilinin dönüşlülüyünü bildirən اِحْرَنْجَمَ "toplandı" halını almasıdır.

حَرْجَمَ Sülasi Mücerred Feilinin اِفْعِنْلاَلْ Babına Daxil Olması

Lâm ul-Feil 2	Lâm ul-Feil 1	Zaid Nun	Ayn ul-Feil	Fa-ul-Fil	Əlavə Hemzə
ـلَ	ـلَـ	ـنْـ	ـعَـ	فْـ	اِ
ـمَ	ـجَـ	نْـ	ـرَ	حْـ	اِ

حَرْجَمَ felinin lüğətdə "toplandı" mənalarına gəlir. Yuxarıdakı cədvəldə حَرْجَمَ feli اِفْعِنْلاَلْ babından keçmiş zaman kimi verilmişdir.