اَلْبَابُ الْخَامِسُ؛ تَفَعْلَى يَتَفَعْلَى تَفَعْلِيًا وَ مَوْزُونُهُ؛ تَسَلَقَى يَتَسَلْقَى تَسَلْقِيًا وَ عَلاَمَتُهُ؛ أَنْ يَكُونَ مَاضِيهِ عَلَى خَمْسَةِ أَحْرُفٍ بِزِيَادَةِ التَّاءِ فِي أَوَّلِهِ وَ الْيَاءِ فِي آخِرِهِ بِنَاؤُهُ؛ لِلَّازِمِ، نَحْوُ؛ تَسَلْقَى زَيْدٌ اَىْ وَقَعَ عَلَى قَفَاهُ
اَلْبَابُ الْخَامِسُ Rübai Mezid Hümasiyeye aid olan 5 babın beşincisi, keçmişdə تَفَعْلَى və indiki zamanda يَتَفَعْلَى və məstərdə isə تَفَعْلِيًا vəzinində gəlir. وَ مَوْزُونُهُ bu baba uyğun olan fiillər isə keçmişdə تَسَلَقَى, indiki zamanda يَتَسَلْقَى və məstərdə isə تَسَلْقِيًا formasındadır. وَ عَلاَمَتُهُ bu babın əlaməti; أَنْ يَكُونَ olmasıdır, keçmişinin عَلَى خَمْسَةِ أَحْرُف beş hərf üzərində olması, بِزِيَادَةِ التَّاءِ bir "te" hərfi artımı ilə, فِي أَوَّلِهِ üçlü sadə fiilin əvvəlinə, وَ الْيَاءِ və "ya" hərfi artımı ilə, فِي آخِرِهِ sonuna, وَ بِنَاؤُهُ bu babın quruluşu, لِلَّازِمِ lazım fiil üçün nəzərdə tutulub. Misal olaraq; تَسَلْقَى زَيْدٌ "Zeyd ensəsi üstə yıxıldı" اَىْ yəni وَقَعَ oldu, عَلَى قَفَاهُ ensəsi üstə.
Mətnin Ümumi Mənası: Rübai Mezid Hümasiyeye aid olan 5 babın beşincisi, keçmişdə تَفَعْلَى, indiki zamanda يَتَفَعْلَى və məstərdə isə تَفَعْلِيًا vəzinində gəlir. Bu baba uyğun fiillər isə keçmişdə تَسَلَقَى, indiki zamanda يَتَسَلْقَى və məstərdə isə تَسَلْقِيًا formasındadır. Bu babın əlaməti, üçlü sadə fiilin əvvəlinə bir "te" hərfi və sonuna bir "ya" hərfi əlavə edilməklə fiilin beş hərf üzərində olmasıdır. Bu babın quruluşu lazım fiil üçündür. Lazım fiil nümunəsi isə تَسَلْقَى زَيْدٌ "Zeyd ensəsi üstə yıxıldı" kimidir.
| سلق Üçlü Sadə Fiilin تَفَعْلِيًا Babına Daxil Olması |
| Lâm ul-Fiil |
Zaid Vav |
Ayn əl-Fil |
Fa əl-Fil |
Zaid Tə |
| ـى |
ـلَـ |
ـعْـ |
ـفَـ |
تَـ |
| ـى |
ـقَـ |
ـلْـ |
ـسَـ |
تَـ |
| سلق felinin lüğətdə "odda qaynadıb bişirmək, sözlə incitmək" mənalarına gəlir. |