İsmini Nasb, Xəbərini Rəf edənlər

İkinci növ; ismi nəsb edən və xəbəri rəfi edən hərflərdir, və bunlar səkkizdir. Birincisi 'İnnə', misal: İnnə Allah Təala alimü kulli şey. İkincisi 'Ənnə', misal: İ'tiqad etdim ki, Allah Təala hər şeyə qadirdir. Üçüncüsü 'Kəənnə', misal: Kəənnə haram nar kimidir. Dördüncüsü 'Lakinə', misal: Cahilin qələbəsi yoxdur, lakin alim qalibdir. Beşincisi 'Leytə', misal: Kaş ki elm hər kəsə nəsib olardı. Altıncısı 'Ləəllə', misal: Ümid edilir ki, Allah Təala günahımı bağışlayandır. Bu altı hərf fiilə bənzəyən hərflər adlanır. Yeddincisi 'İllə' istisna üçün, misal: Günah cənnətdən uzaqlaşdırır, ancaq itaət ona yaxınlaşdırır. Səkkizincisi 'Lâ' cinsin inkarı üçün, misal: Şər edən qalib deyil.

İkinci növ (yəni 5 növdən ibarət olan semai amillərin ikinci növü); hərflərdir ki, ismi nəsb (üstəlik) edir və xəbəri rəfi (damma) edir. Bunlar səkkizdir. Birincisi: 'İnnə' (muhakkak ki) edatıdır. Misal: İnnə Allah Təala alimü kulli şey – "Muhakkak ki Allah Təala hər şeyi bilir". İkincisi: 'Ənnə' (muhakkak ki) edatıdır. Ənnə edatı İnnə-dən fərqli olaraq cümlənin əvvəlində gəlmir. İzhar dərsində bu hərfləri daha ətraflı öyrənəcəyik. Burada İnnə və Ənnə tahkik edatlarıdır. İnnə cümlənin əvvəlində, Ənnə cümlənin ortasında gəlir. Misal: İ'tiqad etdim ki, Allah Təala hər şeyə qadirdir – "Allah Təala'nın hər şeyə qadirdir olduğuna inandım". Üçüncüsü: 'Kəənnə' (sanki ... kimidir) edatıdır. Misal: Kəənnə haram nar kimidir – "Sanki haram od kimidir". Dördüncüsü: 'Lakinə' (lakin, amma) edatıdır. Misal: Cahilin qələbəsi yoxdur, lakin alim qalibdir – "Cahil qələbə qazanmır, lakin alim qazanır". Beşincisi: 'Leytə' (kaş ki, şayet) edatıdır. Misal: Kaş ki elm hər kəsə nəsib olardı – "Kaş ki elm hər kəs üçün rızıq olardı". Altıncısı: 'Ləəllə' (ümid edilir ki) edatıdır. Misal: Ümid edilir ki, Allah Təala günahımı bağışlayandır – "Ümid edilir ki, Allah Təala günahımı bağışlayacaq". Bu altı edat fiilə bənzəyən hərflər adlanır. Yeddincisi: 'İllə' (ancaq, lakin) edatıdır, istisna üçün istifadə olunur, xüsusilə kəsilmiş istisna üçün. Misal: Günah cənnətdən uzaqlaşdırır, ancaq itaət ona yaxınlaşdırır – "Günah cənnətdən uzaqlaşdırır, ancaq itaət ona yaxınlaşdırır". Səkkizincisi: 'Lâ' (olumsuzluq) edatıdır, cinsin inkarı üçün. Misal: Şər edən qalib deyil – "Şər edən qalib olmur".

Mətnin ümumi mənası: 49 ədəd və 5 növdən ibarət olan Semai amillərin ikinci növü; ismi nəsb və xəbəri rəfi edən hərflərdir. Bu hərflər səkkizdir. Birincisi: 'İnnə' edatıdır. Bu 'İnnə' hərfi tahkik mənasındadır. Misal: İnnə Allah Təala alimü kulli şey – "Muhakkak ki Allah Təala hər şeyi bilir". İkincisi: 'Ənnə' edatıdır. Bu 'Ənnə' hərfi də tahkik mənasındadır. İnnə hərfin...

Misal olaraq; إِعْتَقَدْتُ أَنَّ اللهَ تَعَالَى قَادِرٌ عَلَى كُلِّ شَيْئٍ "Allah-taala hər şeyə qadirdir deyə inanmışam" kimi. Üçüncüsü; كَأَنَّ, "keenne" edatıdır. Bu كَأَنَّ hərfi təşbih mənasındadır. كَأَنَّ hərfinə misal; كَأَنَّ الْحَرَامَ نَارٌ "Sanki haram od kimidir" kimi. Dördüncüsü; لَكِنَّ "lakinne" edatıdır. Bu لَكِنَّ edatı "lakin, amma" kimi mənalara gəlir. لَكِنَّ hərfinə misal; مَا فَازَ الْجَاهِلُ لَكِنَّ الْعَالِمَ فَائِزٌ "Cahil qurtulan deyil, lakin alim qurtulandır" kimi. Beşincisi; لَيْتَ "leyte" edatıdır. Bu لَيْتَ edatı "kaş ki" mənasındadır. لَيْتَ hərfinə misal; لَيْتَ الْعِلْمَ مَرْزُوقٌ لِكُلِّ أَحَدٍ "Kaş ki elm hər kəs üçün ruzi olsaydı" kimi. Altıncısı; لَعَلَّ "lealle" edatıdır. Bu لَعَلَّ edatı "ümid edilir ki" mənasındadır. لَعَلَّ hərfinə misal; لَعَلَّ اللهَ تَعَالَى غَافِرُ ذَنْبِى "Ümid edilir ki Allah-taala günahımı bağışlayandır" kimi. Bu sadalanan 6 edat (inne, enne, keenne, lakinne, leyte və lealle) fiilə bənzəyən hərflər adlanır. Bəzi yerlərdə inne və qardaşları, inne və oxşarları və ya inne və əhavatuhu kimi adlar da işlədilir. Yeddincisi; İstisnai munkatı olan إِلاَّ "illa" edatıdır. Bu إِلاَّ edatı "ancaq, yalnız, lakin" mənalarında istifadə olunur. İlla hərfinə misal; اَلْمَعْصِيَةُ مُبَعِّدَةٌ عَنِ الْجَنَّةِ إِلاَّ الطَّاعَةَ مُقَرِّبَةٌ مِنْهَا "Günah cənnətdən uzaqlaşdırandır, ancaq itaət ona (yəni cənnətə) yaxınlaşdırandır" kimi. Səkkizincisi; Linefyil cins (cinsin hökmünü inkar edən) olan لاَ "la" edatıdır. Bu لاَ edatı mənfi məna verir. La hərfinə misal; لاَ فَاعِلَ شَرٍّ فَائِزٌ "Şər edən qurtulucu deyil" kimi. İsmini Nasb, Xəbərini Ref edənlər | Adı | Mənası | |-----------|---------------| | إِنَّ | Şübhəsiz ki | | أَنَّ | Şübhəsiz ki | | كَأَنَّ | Sanki | | لَكِنَّ | Lakin | | لَيْتَ | Kaş ki | | لَعَلَّ | Ümid edilir ki| | إِلاَّ | Ancaq | | لاَ | Deyil |