Sülasi Məzid Südasi

Altı hərfli babın nümunəsi; اِسْتَغْفَرَ يَسْتَغْفِرُ – fə hərfi kəsrəli, اِسْتِغْفَارًا, fə hərfi kəsrəli olan ismi fail مُسْتَغْفِرٌ, fə hərfi fətalı olan ismi məful مُسْتَغْفَرٌ, əmri: اِسْتَغْفِرْ, qadağanı: لاَ تَسْتَغْفِرْ – hər ikisində fə hərfi kəsrəlidir. اَشْهَابَّ يَشْهَابُّ اِشْهِيبَابًا – ismi fail və məful: مُشْهَابٌّ, əmri: اِشْهَابَّ, qadağanı: لاَ تَشْهَابَّ – bütün formalarında bə hərfi şiddəlidir, yalnız məstərdə şiddəli deyil. اَعْدَوْدَنَ يَعْدَوْدِنُ – ikinci dal hərfi kəsrəlidir, اِعْدِيدَانًا, ismi fail: مُعْدَوْدِنٌ, ismi məful: مُعْدَوْدَنٌ, əmri: اِعْدَوْدِنْ, qadağanı: لاَ تَعْدَوْدِنْ – üç formada ikinci dal kəsrəlidir (fail, əmri, qadağan), və vav hərfi bütün formalarında şiddəlidir. اجْلَوَّذَ يَجْلَوِّذُ – vav hərfi kəsrəlidir, اِجْلِوَّاذًا – lam hərfi kəsrəlidir, ismi fail: مُجْلَوِّذٌ, ismi məful: مُجْلَوَّذٌ, əmri: اِجْلَوِّذْ, qadağanı: لاَ تَجْلَوِّذْ – üç formada vav hərfi kəsrəlidir (fail, əmri, qadağan), və vav hərfi bütün formalarında şiddəlidir. اسْحَنْكَكَ يَسْحَنْكِكُ – birinci kaf hərfi kəsrəlidir, اِسْحِنْكَاكًا, ismi fail: مُسْحَنْكِكٌ, ismi məful: مُسْحَنْكَكٌ, əmri: اِسْحَنْكِكْ, qadağanı: لاَ تَسْحَنْكِكْ – üç formada kaf hərfi kəsrəlidir (fail, əmri, qadağan). اسْلَنْقَى يَسْلَنْقِى اِسْلِنْقَاءً – ismi fail: مُسْلَنْقٍ, ismi məful: مُسْلَنْقَى, əmri: اِسْلَنْقِ, qadağanı: لاَ تَسْلَنْقِ – hər ikisində qaf hərfi kəsrəlidir. اقْشَعَرَّ يَقْشَعِرُّ – ayn hərfi kəsrəlidir, اِقْشِعْرَارًا – ayn hərfi səkinli, ismi fail: مُقْشَعِرٌّ, ismi məful: مُقْشَعَرٌّ, əmri: اِقْشَعِرَّ, qadağanı: لاَ تَقْشَعِرَّ – üç formada ayn hərfi kəsrəlidir, ra hərfi bütün formalarında şiddəlidir, yalnız məstərdə şiddəli deyil. احْرَنْجَمَ يَحْرَنْجِمُ اِحْرِنْجَامًا – ismi fail: مُحْرَنْجِمٌ, ismi məful: مُحْرَنْجَمٌ, əmri: اِحْرَنْجِمْ, qadağanı: لاَ تَحْرَنْجِمْ – üç formada cim hərfi kəsrəlidir.

3 hərfli sülasi mücərrəd fellərə 3 hərf əlavə olunaraq yaranan bablara sülasi məzid südasi deyilir. Bunlar cəmi 4 babdır. Aşağıdakı cədvəldə bu babların hansılar olduğunu görəcəyik. Məqsud kitabında emsile-i muxtəlifənin hamısını vermək əvəzinə, yalnız mazi, muzari, məstər, ismi fail və məful, əmri və qadağan fellərinin çəkimi verilir. Bina kitabında isə hər babın bütün muxtəlif nümunələrini verəcəyik. 1-ci babımız İstif’âl babıdır, mazisi اِسْتَغْفَرَ, muzari forması يَسْتَغْفِرُ – fə hərfi kəsrəlidir, məstəri اِسْتِغْفَارًا, ismi faili مُسْتَغْفِرٌ – fə hərfi kəsrəlidir, ismi məfulü مُسْتَغْفَرٌ – fə hərfi fətalıdır, əmri: اِسْتَغْفِرْ, qadağanı: لاَ تَسْتَغْفِرْ – fə hərfi kəsrəlidir, həm əmri, həm qadağanda. 2-ci babımız İf’îlâl babıdır, mazisi اَشْهَابَّ, muzari forması يَشْهَابُّ, məstəri اِشْهِيبَابًا, ismi faili مُشْهَابٌّ, ismi məfulü مُشْهَابٌّ, əmri: اِشْهَابَّ, qadağanı: لاَ تَشْهَابّ – bütün formalarında bə hərfi şiddəlidir, yalnız məstərdə şiddəli deyil. 3-cü bab İf’î’âl babıdır, mazisi اَعْدَوْدَنَ, muzari forması يَعْدَوْدِنُ – ikinci dal hərfi kəsrəlidir, məstəri اِعْدِيدَانًا, ismi faili مُعْدَوْدِنٌ, ismi məfulü مُعْدَوْدَنٌ, əmri: اِعْدَوْدِنْ, qadağanı: لاَ تَعْدَوْدِنْ – üç formada ikinci dal kəsrəlidir (fail, əmri, qadağan), və vav hərfi bütün formalarında şiddəlidir. 4-cü bab İf’îvval babıdır, mazisi اجْلَوَّذَ, muzari forması يَجْلَوِّذُ – vav hərfi kəsrəlidir, məstəri اِجْلِوَّاذًا – lam hərfi kəsrəlidir, ismi faili مُجْلَوِّذٌ, ismi məfulü مُجْلَوَّذٌ, əmri: اِجْلَوِّذْ, qadağanı: لاَ تَجْلَوِّذْ – üç formada vav hərfi kəsrəlidir (fail, əmri, qadağan), və vav hərfi bütün formalarında şiddəlidir. 5-ci bab İf’înlâl babıdır, mazisi اسْحَنْكَكَ, muzari forması يَسْحَنْكِكُ – birinci kaf hərfi kəsrəlidir, məstəri اِسْحِنْكَاكًا, ismi faili مُسْحَنْكِكٌ, ismi məfulü مُسْحَنْكَكٌ, əmri: اِسْحَنْكِكْ, qadağanı: لاَ تَسْحَنْكِكْ – üç formada kaf hərfi kəsrəlidir (fail, əmri, qadağan). 6-cı bab İf’înlâen babıdır, mazisi اسْلَنْقَى, muzari forması يَسْلَنْقِى, məstəri اِسْلِنْقَاءً, ismi faili مُسْلَنْقٍ, ismi məfulü مُسْلَنْقَى, əmri: اِسْلَنْقِ, qadağanı: لاَ تَسْلَنْقِ – hər ikisində qaf hərfi kəsrəlidir. 7-ci bab ...

b İf’îllâl babıdır, keçmişi وَ اقْشَعَرَّ, indiki zamanı يَقْشَعِرُّ, burada عَيْن hərfi kəsrə ilədir, məstəri اِقْشِعْرَارًا və burada عَيْن hərfi səkinə ilədir, fəal adı فَهُوَ مُقْشَعِرٌّ, məful adı ذَاكَ مُقْشَعَرٌّ, əmr forması اِقْشَعِرَّ, qadağa forması isə لاَ تَقْشَعِرَّ olub, fəal, əmr və qadağa formalarında عَيْن hərfi kəsrə ilədir, və رَاء hərfi bütün formalarda (məstərdən başqa) şəddəlidir. 8-ci bab İf’înlâl babıdır, keçmişi وَ احْرَنْجَمَ, indiki zamanı يَحْرَنْجِمُ, məstəri اِحْرِنْجَامًا, fəal adı فَهُوَ مُحْرَنْجِمٌ, məful adı وَ ذَاكَ مُحْرَنْجَمٌ, əmr forması اِحْرَنْجِمْ, qadağa forması isə لاَ تَحْرَنْجِمْ olub, fəal, əmr və qadağa formalarında جِيم hərfi kəsrə ilədir. 6 Hərfli Fellər | Sülasi Məzid Südasi | اِسْتِفْعَالاً | اِسْتِغْفَارًا | | Sülasi Məzid Südasi | اِفْعِيلاَلاً | اِشْهِيبَابًا | | Sülasi Məzid Südasi | اِفْعِيعَالاً | اِعْدِيدَانًا | | Sülasi Məzid Südasi | اِفْعِوَّالاً | اِجْلِوَّاذًا | | Rübai Məzid Südasi | اِفْعِنْلاَلاً | اِحْرِنْجَامًا | | Rübai Məzid Südasi | اِفْعِلاَّلاً | اِقْشِعْرَارًا | | İhranceməyə Mülhak | اِفْعِنْلاَءً | اِسْلِنْقَاءً | | İhranceməyə Mülhak | اِفْعَنْلَلَ | اِسْحِنْكَاكًا |