فَصْلٌ فِي تَصْرِيفِ الْاَفْعَالِ الصَّحَيحَةِ؛ يُتَصَرَّفُ الْمَاضِى وَ الْمُسْتَقْبَلُ وَ الْأَمْرُ وَ النَّهْىُ مِنَ الْمَعْرُوفِ وَ الْمَجْهُولِ عَلَى أَرْبَعَةَ عَشَرَ وَجْهًا؛ ثَلَثَةٌ لِلَّغَائِبِ وَ ثَلَثَةٌ لِلْغَائِبَةِ وَ ثَلَثَةٌ لِلْمُخَاطَبِ وَ ثَلَثَةٌ لِلْمُخَاطَبَةِ وَ وَجْهَانِ لِلْمُتَكَلِّمِ رَجُلاً كَانَ أَوِ امْرَأْةً غَيْرَ أَنَّهُ لاَ يَأْتِى الْوَجْهَانِ لِلْمُتَكَلِّمِ فِي الْمَعْرُوفِ مِنَ الْأَمْرِ وَ النَّهْىِ
فَصْلٌ فِي تَصْرِيفِ الْاَفْعَالِ الصَّحَيحَةِ – Səhih fellərin təsrifi haqqında bir fəsil; يُتَصَرَّفُ – müxtəlif şəkillərə təsrif olunur, çəkilir: الْمَاضِى – keçmiş zaman feli, وَ الْمُسْتَقْبَل – gələcək zaman (müzarə feli), وَ الْأَمْر – əmr feli, وَ النَّهْىُ – qadağa feli, مِنَ الْمَعْرُوفِ وَ الْمَجْهُولِ – məlum və məchul fellərdən, عَلَى أَرْبَعَةَ عَشَرَ وَجْهًا – on dörd şəkil üzrə çəkilir. ثَلَثَةٌ – üçü لِلَّغَائِبِ – qayıb üçün, وَ ثَلَثَةٌ – üçü لِلْغَائِبَةِ – qayıbə üçün, وَ ثَلَثَة – üçü لِلْمُخَاطَبِ – müxatab üçün, وَ ثَلَثَةٌ – üçü لِلْمُخَاطَبَةِ – müxataba üçün, وَ وَجْهَان – iki şəkil də لِلْمُتَكَلِّمِ – mütəkəllim üçün, رَجُلاً كَانَ أَوِ امْرَأْةً – mütəkəllim kişi və ya qadın olsun fərq etməz. غَيْرَ أَنَّهُ – lakin belədir ki; لاَ يَأْتِى – gəlmir, الْوَجْهَانِ لِلْمُتَكَلِّمِ – mütəkəllim üçün olan iki şəkil, yəni nəfsi mütəkəllim məal qeyr və nəfsi mütəkəllim vahdə şəkilləri; فِي الْمَعْرُوفِ – yəni bunların məlum olan şəkillərindən bu iki şəkil gəlmir; مِنَ الْأَمْرِ وَ النَّهْىِ – əmr və qadağa felləri.
Metnin Toplu Manası; Səhih fellərin təsrifi haqqında bir hissə; məlum və ya məchul olan keçmiş, gələcək, əmr və qadağa felləri 14 şəkil üzrə gəlir. Üçü qayıb, üçü qayıbə, üçü müxatab, üçü müxataba və ikisi də mütəkəllim şəkilləridir. Bu nəfsi mütəkəllim olan iki şəkil məlum olduqda əmr və qadağa felləri gəlmir. Yəni insan özünə əmr verə və ya qadağa edə bilməz, amma az da olsa çəkim edildiyi görünür deyirlər.
| Cəmi |
Təsniyə |
Müfrəd |
Mazi Məlum Vezinləri |
| فَعَُِلُوا |
فَعَُِلاَ |
فَعَُِلَ |
Müzəkkər Qayıb |
| فَعَُِلْنَ |
فَعَُِلَتَا |
فَعَُِلَتْ |
Müənnəs Qayıbə |
| فَعَُِلْتُمْ |
فَعَُِلْتُمَا |
فَعَُِلْتَ |
Müzəkkər Müxatab |
| فَعَُِلْتُنَّ |
فَعَُِلْتُمَا |
فَعَُِلْتِ |
Müənnəs Mühatab |
| فَعَُِلْنَا |
فَعَُِلْنَا |
فَعَُِلْتُ |
Nəfs-i Mütəkəllim |
| Cəmi |
Təsniyə |
Müfrəd |
Muzari Məlum Vəziləri |
| يَفْعَُِلُونَ |
يَفْعَُِلاَنِ |
يَفْعَُِلُ |
Müzekkər Qayıb |
| يَفْعَُِلْنَ |
تَفْعَُِلاَنِ |
تَفْعَُِلُ |
Müənnəs Qayıbə |
| تَفْعَُِلُونَ |
تَفْعَُِلاَنِ |
تَفْعَُِلُ |
Müzekkər Mühatab |
| تَفْعَُِلْنَ |
تَفْعَُِلاَنِ |
تَفْعَُِلِينَ |
Müənnəs Mühatab |
| نَفْعَُِلُ |
نَفْعَُِلُ |
أَفْعَُِلُ |
Nəfs-i Mütəkəllim |