Vasil Həmzəsi

وَ الْهَمْزَةُ الْوَصْلِ؛ Vasıl hemzəsi; فِي الْإِبْتِدَاءِ ibtidada, yəni sözün əvvəlində sabit olur, وَ تَسْقُطُ فِي الدَّرْجِ isə keçid zamanı, yəni sözə əvvəlki sözlə başlandıqda düşür və oxunmur. Vasıl hemzəsi aşağıdakı sözlərin əvvəlində olur: هَمْزَةُ ابْنٍ və اِبْنٌ "oğul" sözünün hemzəsi, ابْنِمٍ və اِبْنِمٌ "oğul" sözünün hemzəsi, ابْنَتٍ və اِبْنَتٌ "qız uşağı" sözünün hemzəsi, امْرَءٍ və اِمْرَءٌ "kişi" sözünün hemzəsi, امْرَأَةٍ və اِمْرَأَةٌ "qadın" sözünün hemzəsi, اثْنَيْنِ və اِثْنَيْنْ sözünün hemzəsi, اثْنَتَيْنِ və اِثْنَتَيْنِ sözünün hemzəsi, اسْمٍ və اِسْمٌ sözünün hemzəsi, اسْتٍ və اِسْتٌ "quyruq sümüyü" sözünün hemzəsi, ايْمُنٍ və اَيْمُنٌ "bərəkət" sözünün hemzəsi, həmçinin keçmiş zaman (mazi), mənbə (masdar), əmr (əmr) fiillərinin hemzəsi, beş və altı hərfli fiillərdə (xümasi və südasi), hazır əmr fiillərində (əmr-i hazır) və üç hərfli fiillərdə (sülasi mücərrəd), həmçinin müəyyənlik ləmi ilə birləşən hemzə (lam-ı tarif). Vasıl hemzəsi keçid zamanı silinir, ibtidada isə kəsrə ilə oxunur, lakin müəyyənlik ləmi ilə birləşəndə və اَيْمُنٌ sözündə fətəh ilə oxunur. Əmr-i hazır fiillərin əvvəlində, yef'ulu vəznində olan fiillərdə hemzə dammə ilə oxunur, çünki aynül fiilə tabe olur. Eyni zamanda, beş və altı hərfli fiillərin keçmiş zamanının məchul formasında da dammə ilə oxunur.

Vasıl hemzəsi: sözə özündən başlayanda sabit olur, amma keçid zamanı, yəni sözə əvvəlki sözlə başlandıqda düşür və oxunmur. Məsələn, اِسْمٌ və وَ اسْمٌ kimi. Aşağıdakı sözlərin əvvəlindəki hemzələr hemze-i vasıldır:

Vasıl Hemzələri

اِثْنَيْنِ	اِبْنٌ
اِثْنَتَيْنِ	اِبْنِمٌ
اِسْمٌ	اِبْنَتٌ
اِسْتٌ	اِمْرَءٌ
اَيْمُنٌ	اِمْرَأَةٌ

Humasi və südasi feilərdən olan feil-i mazinın, mastarın və sülasi mücərrəd olan feildən törədilən əmri-hazırın başındakı həmzə, lam-ı tarifə birləşən həmzə həmzə-i vasildir.

Humasi və Südasi Feillərindən Gələn Mazi, Mastar və Əmr Feilinin Həmzələri

Humasi Mazi Feil	اِنْقَطَعَ
Südasi Mazi Feil	اِسْتَخْرَجَ
Humasi Mastarın Həmzəsi	اِنْقِطَاعٌ
Südasi Mastarın Həmzəsi	اِقْشِعْرَارٌ
Humasi olan Əmr Feili	اِجْتَمِعْ
Südasi olan Əmr Feili	اِسْتَخْرِجْ

Həmzə-i vasıl, vasıl halında, yəni özündən əvvəlki sözlə özündən sonrakı sözü eyni anda oxuma zamanı hərəkəsi hazf edilir, yəni tələffüz olunmur. Həmzə-i vasıl, sözə onunla başlama zamanı kəsrələnmiş olur. Lakin lam-ı tarifə birləşən həmzə və bərəkət mənasında olan اَيْمُنٌ sözünün başındakı həmzələr, sözə onlarla başlandığı zaman fətələnmiş olur. اَلرَّجُلُ ikən وَ الرَّجُلُ olur.

Aynül feilə tabe olduğu üçün sülasi mücərrədlərin birinci və beşinci bablarından gələn bir feildən alınan əmri-hazırın həmzəsi sözə onunla başlama zamanı dammələnmiş olaraq başlanır. اُنْصُرْ və اُكْتُبْ kimi.

Humasi və südasi feildən olan feil-i mazi məchul siqalarının əvvəlindəki həmzələr eynilə birinci və beşinci bablardakı kimi damməlidir. Misal; اُسْتُخْرِجَ kimi.