Hazır əmr 2

Əgər muzari hərfindən sonrakı hərf sakin olsa, ondan muzari hərfini çıxarırsan və qalan hissəni məczum (cəzmli) şəkildə gətirirsən, əvvəlinə isə kəsrəli vasl həmzəsi əlavə edirsən. Lakin əgər muzari felinin 'ayn' hərfi dammalı olsa, onda həmzəni dammalı edirsən. Məsələn, deyirsən: 'unsur', 'unsura', 'unsuru'. Eləcə də 'izrib', 'i'lam', 'inqati', 'ictəmi', 'istixrac' deyə bilərsən. 'Əkrim' felinin vasl həmzəsini fətahladılar, çünki bu, tərk edilmiş əsas halına görədir; 'tukrim' felinin əsli 'tuəkrim'dir. Bil ki, əgər muzari felinin əvvəlində iki 'ta' hərfi birləşərsə ('təfəlləl', 'təfaəl', 'təfəlləl' bablarında), onda bu iki 'ta'nın qalması caizdir, məsələn: 'tətəcənnəb', 'tətəqatəl', 'tətədəhrəc'. Həmçinin, Quranda olduğu kimi, bu iki 'ta'dan birinin hazf edilməsi də caizdir: 'faənta ləhu təsadda', 'narən tələzza', 'tənəzzəlül-məlaikə'.

Əgər muzari hərfindən sonrakı hərf sakin olsa, ondan muzari hərfini çıxarırsan və qalan hissəni məczum (cəzmli) şəkildə gətirirsən, əvvəlinə isə kəsrəli vasl həmzəsi əlavə edirsən. Lakin vasl həmzəsi kəsrəli olmaz, əgər muzari felinin 'ayn' hərfi dammalı olsa, onda həmzəni dammalı edirsən. Məsələn, deyirsən: müzekkər üçün 'unsur', 'unsura', 'unsuru' kimi. Eləcə də 'izrib', 'i'lam', 'inqati', 'ictəmi', 'istixrac' deyə bilərsən. 'Əkrim' felinin vasl həmzəsini fətahladılar, çünki bu, tərk edilmiş əsas halına görədir; 'tukrim' felinin əsli 'tuəkrim'dir. Bil ki, əgər muzari felinin əvvəlində iki 'ta' hərfi birləşərsə ('təfəlləl', 'təfaəl', 'təfəlləl' bablarında), onda bu iki 'ta'nın qalması caizdir, məsələn: 'tətəcənnəb', 'tətəqatəl', 'tətədəhrəc'. Həmçinin, bu iki 'ta'dan birinin hazf edilməsi də caizdir, Quranda olduğu kimi: 'faənta ləhu təsadda', 'narən tələzza', 'tənəzzəlül-məlaikə'.

ldə, enəndə (Quranda) olduğu kimi, فَاَنْتَ لَهُ تَصَدَّى və وَ نَارًا تَلَظَّى və وَ تَنَزَّلُ الْمَلاَئِكَةُ ayələrində olduğu kimi. Metnin Ümumi Mənası; Muzariat hərfinin hazf edilməsindən sonra qalan hərf səkin olarsa, o quruluşun əvvəlinə kəsrə ilə bir vasıl həmzəsi gəlir, amma o muzari fiilinin ayn əl-fiili dammə ilədirsə, bu halda vasıl həmzəsini dammə ilə oxuyursan. Fəthə və kəsrə olarsa kəsrə, dammə olarsa dammə olaraq vasıl həmzəsini hərəkələndirirsən. Və نصر fiilindən müzekkər olaraq اُنْصُرْ اُنْصُرَا اُنْصُرُوا deyirsən. Eyni şəkildə اِضْرِبْ və اِعْلَمْ və اِنْقَطِعْ və اِجْتَمِعْ və اِسْتَخْرِجْ deyirsən. İf’âl babından gələn اَكْرَمَ və تُكْرِمُ məzi və muzarisindən əmr fiili olaraq اَكْرِمْ gəlir. Bu تُكْرِمُ muzarisinin əsli تُأَكْرِمُ şəklindədir. İlk baxışda تُكْرِمُ fiilinə aldanıb, muzarisinin (ra hərfi) kəsrə ilədir deyə vasıl həmzəsini kəsrə ilə oxumayın. Əvvəlcə fiilin əsasında nələr var ona baxaq. اَكْرَمَ məzi fiilinə dammə ilə bir ya hərfi gələcək və muzari fiil olacaq. Yəni يُـأَكْرِمُ olacaq. Əvvəldəki əlif, ifal babının əlavə olan əlifidir, əsli deyil, əlavədir. Bu əlif hərfi özündən əvvəlki hərf dammə ilə olduğu üçün vav hərfinə çevrilir, yoxsa hərəkə-hərf uyğunluğu olmaz. Fiilimiz يُوكْرِمُ olur və vav hərfinə də ləfzən ehtiyac qalmır və fiil son nəticədə يُكْرِمُ olur. Əmr fiili düzəldilərkən bu muzariat hərfi çıxarıldıqda daha əvvəl hazf olunan əlif geri gəlir və vasıl həmzəsinə ehtiyac qalmır. تَفَعَّلَ və تَفَاعَلَ və تَفَعْلَلَ bablarından olan muzari fiillərinin əvvəlində iki ta hərfi toplanarsa, o iki ta hərfinin sabit qalması caizdir, misal; تَتَجَنَّبُ və تَتَقَاتَلُ və تَتَدَحْرَجُ fiillərində olduğu kimi. Və o iki ta hərfindən birinin hazf olunması da caizdir, yəni Qurani-Kərimdə keçən bu ayələrə misal olaraq; فَاَنْتَ لَهُ تَصَدَّى "Sən ona yönəlirsən" (80. Abəs surəsi, 6-cı ayə). Bu ayədə تَصَدَّى fiilinin əsli تَتَصَدَّى şəklindədir. نَارًا تَلَظَّى "Alov-alov yanan bir od" (92. Leyl surəsi, 14-cü ayə). Bu ayədə تَلَظَّى fiilinin əsli تَتَلَظَّى şəklindədir. تَنَزَّلُ الْمَلاَئِكَةُ "Mələklər enirlər" (97. Qədir surəsi, 4-cü ayə). Bu ayədə تَنَزَّلُ fiilinin əsli تَتَنَزَّلُ şəklindədir.