Sülasi məzid bablar

وَ أَمَّا الثُّلاَثِىُّ الْمَزِيدُ فِيهِ; sülasi məzidün fihə (özündə əlavə olan sülasi) gəldikdə; فَهُوَ o məzid olan sülasi ki; عَلَى ثَلاَثَةِ أَقْسَامٍ üç hissəyə bölünür. اَلْأَوَّلُ sülasi məzidin birinci hissəsi; مَا elə bir sülasi məzid feil ki; كَانَ مَاضِيهِ o sülasi məzidin keçmişi olur; عَلَى أَرْبَعَةِ أَحْرُوفٍ dörd hərf üzərində olur. Yəni, sülasi məzidin 1-ci hissəsi, keçmişi dörd hərf üzərində olanlardır. (Sülasi feil üç hərflidir, yəni sülasi məzidin 1-ci hissəsinin keçmişi dörd hərf üzərindədirsə, sülasi məzidin 1-ci hissəsi demək sülasi feilə bir hərf əlavə etmək deməkdir. Zaten sülasi məzidlər 3 növdür. 1-ci növ; sülasi məzid feilə bir hərf əlavə etməklə olur, bu da 3 babdır) كَـأَفْعَلَ yəni keçmişi أَفْعَلَ babı kimidir. Misal; أَكْرَمَ يُكْرِمُ إِكْرَمًا keçmiş, indiki və məstəri kimidir. Sülasi məzidin 2-ci hissəsi olan وَ فَعَّلَ babına gəldikdə; Bu da فَرَّحَ يُفَرِّحُ تَفْرِيحًا keçmiş, indiki və məstəri kimidir. Sülasi məzidin 3-cü hissəsi olan وَ فَاعَلَ babına gəldikdə; Bu da قَاتَلَ يُقَاتِلُ مُقَاتَلَةً وَ قِتَالاً وَ قِيتَالاً keçmiş, indiki və məstərləri kimidir. Bu sadalanan 3 bab (أَفْعَلَ və فَعَّلَ və فَاعَلَ) sülasi mücərrəd üzərinə bir hərf əlavə edilməklə yaranan bablardır və keçmişləri dörd hərf üzərindədir, buna görə qısa şəkildə sülasi məzidün fih yəni sülasi məzid rübai deyə bilərik. وَ الثَّانِى sülasi məzidin 2-ci hissəsi isə; مَا elə feillərdir ki; عَلَى خَمْسَةِ أَحْرُوفٍ beş hərf üzərində olmasıdır. Keçmişi beş hərf üzərində olan feillər إِمَّا أَوَّلُهُ التَّاءُ ya əvvəlində ta (تاء) hərfi olur, misal; مِثْلُ تَفَعَّلَ Tefe'ale babı kimidir; تَكَسَّرَ يَتَكَسَّرُ تَكَسُّرًا keçmiş, indiki və məstəri kimidir. Göründüyü kimi keçmiş olan تَكَسَّرَ feilinin əvvəlində ta (تاء) hərfi var. Daha وَ تَفَاعَلَ Tefa'ale babı kimidir; تَبَاعَدَ يَتَبَاعَدُ تَبَاعُدًا keçmiş, indiki və məstəri kimidir. Ya da bu sülasi məzid feillərin əvvəlində وَ إِمَّا أَوَّلُهُ الْهَمْزَةُ olur. Misal; إِنْفَعَلَ, İnfə'ale babı kimidir; إِنْقَطَعَ يَنْقَطِعُ إِنْقِطَاعًا keçmiş, indiki və məstəri kimidir. وَ إِفْتَعَلَ İftə'ale babı kimidir; İctəma'a يَجْتَمِعُ İctima'an keçmiş, indiki və məstəri kimidir. وَ إِفْعَلَّ İhmərrə babı kimidir; İhmərrə يَحْمَرُّ İhmiraran keçmiş, indiki və məstəri kimidir. وَ الثَّالِثُ sülasi məzidin 3-cü hissəsi isə; مَا elə feillərdir ki; keçmişi altı hərf üzərində olur. Misal; İstəfə'ale babı kimidir; İstəxracə يَسْتَخْرِجُ İstixracan keçmiş, indiki və məstəri kimidir. وَ İf'alə babı kimidir; İhmarrə يَحْمَارُّ İhmirar keçmiş, indiki və məstəri kimidir. وَ İf'avvələ babı kimidir; İjlovvəzə يَجْلَوِّذُ İjlivvaz keçmiş, indiki və məstəri kimidir. وَ İf'av'ale babı kimidir; İchavşəbə يَعْشَوْشِبُ İchişab keçmiş, indiki və məstəri kimidir. وَ İf'anlə babı kimidir; İq'ansəsə يَقْعَنْسِسُ İqinsas keçmiş, indiki və məstəri kimidir. وَ İf'anlə babı kimidir; İslənqə يَسْلَنْقِى İslinqa keçmiş, indiki və məstəri kimidir.

وَ أَمَّا الثُّلاَثِىُّ الْمَزِيدُ فِيهِ sülasi məzidün fihə (özündə əlavə olan sülasi) gəldikdə; فَهُوَ o məzid olan sülasi ki; عَلَى ثَلاَثَةِ أَقْسَامٍ üç hissəyə bölünür. اَلْأَوَّلُ sülasi məzidin birinci hissəsi; مَا elə bir sülasi məzid feil ki; كَانَ مَاضِيهِ o sülasi məzidin keçmişi olur; عَلَى أَرْبَعَةِ أَحْرُوفٍ dörd hərf üzərində olur. Yəni, sülasi məzidin 1-ci hissəsi, keçmişi dörd hərf üzərində olanlardır. (Sülasi feil üç hərflidir, yəni sülasi məzidin 1-ci hissəsinin keçmişi dörd hərf üzərindədirsə, sülasi məzidin 1-ci hissəsi demək sülasi feilə bir hərf əlavə etmək deməkdir. Zaten sülasi məzidlər 3 növdür. 1-ci növ; sülasi məzid feilə bir hərf əlavə etməklə olur, bu da 3 babdır) كَـأَفْعَلَ yəni keçmişi أَفْعَلَ babı kimidir. Misal; أَكْرَمَ يُكْرِمُ إِكْرَمًا keçmiş, indiki və məstəri kimidir. Sülasi məzidin 2-ci hissəsi olan وَ فَعَّلَ babına gəldikdə; Bu da فَرَّحَ يُفَرِّحُ تَفْرِيحًا keçmiş, indiki və məstəri kimidir. Sülasi məzidin 3-cü hissəsi olan وَ فَاعَلَ babına gəldikdə; Bu da قَاتَلَ يُقَاتِلُ مُقَاتَلَةً وَ قِتَالاً وَ قِيتَالاً keçmiş, indiki və məstərləri kimidir. Bu sadalanan 3 bab (أَفْعَلَ və فَعَّلَ və فَاعَلَ) sülasi mücərrəd üzərinə bir hərf əlavə edilməklə yaranan bablardır və keçmişləri dörd hərf üzərindədir, buna görə qısa şəkildə sülasi məzidün fih yəni sülasi məzid rübai deyə bilərik. وَ الثَّانِى sülasi məzidin 2-ci hissəsi isə; مَا elə feillərdir ki; عَلَى خَمْسَةِ أَحْرُوفٍ beş hərf üzərində olmasıdır. Keçmişi beş hərf üzərində olan feillər إِمَّا أَوَّلُهُ التَّاءُ ya əvvəlində ta (تاء) hərfi olur, misal; مِثْلُ تَفَعَّلَ Tefe'ale babı kimidir; تَكَسَّرَ يَتَكَسَّرُ تَكَسُّرًا keçmiş, indiki və məstəri kimidir. Göründüyü kimi keçmiş olan تَكَسَّرَ feilinin əvvəlində ta (تاء) hərfi var. Daha وَ تَفَاعَلَ Tefa'ale babı kimidir; تَبَاعَدَ يَتَبَاعَدُ تَبَاعُدًا keçmiş, indiki və məstəri kimidir. Ya da bu sülasi məzid feillərin əvvəlində وَ إِمَّا أَوَّلُه

الْهَمْزَةُ hemze olur; مِثْلُ إِنْفَعَلَ İnfe’âle kimi; إِنْقَطَعَ يَنْقَطِعُ إِنْقِطَاعًا keçmiş, indiki və məstər kimi. Daha إِفْتَعَلَ İfte’âle babı kimidir; إِجْتَمَعَ يَجْتَمِعُ إِجْتِمَاعًا keçmiş, indiki və məstər kimi. Daha وَ إِفْعَلَّ İf’âlle babı kimidir; إِحْمَرَّ يَحْمَرُّ إِحْمِرَارًا keçmiş, indiki və məstər kimi. وَ الثَّالِثُ sülasi məzidlərin 3-cü hissəsinə gəlincə; مَا bu sülasi məzidin 3-cü hissəsində olan fellər elə fellərdir ki; كَانَ مَاضِيهِ onun (sülasi məzidin) keçmişi olur; عَلَى سِتَّةُ أَحْروفٍ keçmişinin 6 hərf üzərində olmasıdır. مِثْلُ İSْTَفْعَلَ İstef’âle babı kimidir; إِسْتَخْرَجَ يَسْتَحْرِجُ إِسْتِخْرَاجًا keçmiş, indiki və məstər kimi. Daha وَ إِفْعَالَّ İf’âlle babı kimidir; إِحْمَارَّ يَحْمَارُّ إِحْمِيرَارًا keçmiş, indiki və məstər kimi. Daha وَ إِفْعَوَّلَ və İf’âvvele babı kimidir. إِجْلَوَّذَ يَجْلَوِّذُ إِجْلِوَّاذًا keçmiş, indiki və məstər kimi. Daha وَ إِفْعَوْعَلَ və İf’âv’âle babı kimidir; إِعْشَوْشَبَ يَعْشَوْشِبُ إِعْشِيشَابًا keçmiş, indiki və məstər kimi. Daha وَ إِفْعَنْلَلَ İf’ânlele babı kimidir. إِقْعَنْسَسَ يَقْعَنْسِسُ إِقْعِنْسَاسًا keçmiş, indiki və məstər kimi. Daha وَ إِفْعَنْلَى İf’ânlâ babı kimidir. إِسْلَنْقَى يَسْلَنْقِى إِسْلِنْقَاءً keçmiş, indiki və məstər kimi. Metnin Toplu Mənası: Sülasi məzid bablar 3 hissəyə bölünür. 1-ci hissənin keçmişi 4 hərf üzərindədir (və 3 babdır). Birincisi; أَفْعَلَ kimidir, ölçüləri; أَكْرَمَ يُكْرِمُ إِكْرَمًا kimidir. İkincisi; فَعَّلَ kimidir, ölçüləri; فَرَّحَ يُفَرِّحُ تَفْرِيحًا kimidir. Üçüncüsü; فَاعَلَ kimidir, ölçüləri; قَاتَلَ يُقَاتِلُ مُقَاتَلَةً وَ قِتَالاً وَ قِيتَالاً kimidir. Sülasi məzid babların 2-ci hissəsinin keçmişi 5 hərf üzərindədir. Sülasi məzid babların ikinci hissəsi olan və keçmişi 5 hərf üzərində olan fellərin başında ya ta (تاء) hərfi olur; تَفَعَّلَ Tefe’âle kimidir, ölçüləri تَكَسَّرَ يَتَكَسَّرُ تَكَسُّرًا kimidir. Daha تَفَاعَلَ Tefa’âle kimidir, ölçüləri تَبَاعَدَ يَتَبَاعَدُ تَبَاعُدًا kimidir. Sülasi məzid babların ikinci hissəsi olan və keçmişi 5 hərf üzərində olan fellərin başında ya da hemze (ء) hərfi olur; Misal: إِنْفَعَلَ İnfe’âle kimidir, ölçüləri إِنْقَطَعَ يَنْقَطِعُ إِنْقِطَاعًا kimidir. Daha إِفْتَعَلَ İfte’âle kimidir, ölçüləri إِجْتَمَعَ يَجْتَمِعُ إِجْتِمَاعًا kimidir. Daha إِفْعَلَّ İf’âlle kimidir, ölçüləri إِحْمَرَّ يَحْمَرُّ إِحْمِرَارًا kimidir. Sülasi məzid babların 3-cü hissəsinin keçmişi 6 hərf üzərindədir. Misal; إِسْتَفْعَلَ İstef’âle kimidir, ölçüləri إِسْتَخْرَجَ يَسْتَحْرِجُ إِسْتِخْرَاجًا kimidir. Daha إِفْعَالَّ İf’âlle kimidir, إِحْمَارَّ يَحْمَارُّ İحْمِيرَارًا kimidir. Daha İفْعَوَّلَ İf’âvvele kimidir, İجْلَوَّذَ يَجْلَوِّذُ İجْلِوَّاذًا kimidir. Daha İفْعَوْعَلَ İf’âv’âle kimidir, İعْشَوْشَبَ يَعْشَوْشِبُ İعْشِیشَابًا kimidir. Daha İفْعَنْلَلَ İf’ânlele kimidir, İقْعَنْسَسَ يَقْعَنْسِسُ İقْعِنْسَاسًا kimidir. Daha İفْعَنْلَى İf’ânlâ kimidir, İسْلَنْقَى يَسْلَنْقِى İسْلِنْقَاءً kimidir.