Qafiyəyə Giriş

أَبْتَدِىُ أَعُوذُ بِاللهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ بِسْمِ اللهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيم. اَلْحَمْدُ لِلهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ وَ الصَّلاَةُ وَ السَّلاَمُ عَلَى رَسُلِنَا مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ اَجْمَعِينَ. هَذَا الْكِتَابُ الْكَافِيَةِ فِي النَّحْوِ

أَبْتَدِىُ başlayıram, أَعُوذُ sığınıram, بِاللهِ Allaha, مِنَ الشَّيْطَانِ şeytandan, (elə şeytan ki), الرَّجِيمِ recm (daşlanmış) olunmuş. بِسْمِ اللهِ Allahın adı ilə, (elə Allah ki); الرَّحْمَنِ rəhmətli, الرَّحِيم və mərhəmətlidir. اَلْحَمْدُ həmd, لِلهِ Allahadır. رَبِّ الْعَالَمِينَ Aləmlərin Rəbbi olan Allahadır. وَ الصَّلاَةُ və salat (dəstək), وَ السَّلاَمُ və salam, عَلَى رَسُلِنَا elçimizə, مُحَمَّدٍ Məhəmmədin üzərinə, وَ آلِهِ اَجْمَعِينَ və onun (Məhəmmədin) ailəsinin hamısına olsun. هَذَا bu, الْكِتَابُ kitab, hansı kitab? الْكَافِيَةِ Kafiye adında bir kitab. Nə haqqındadır; فِي النَّحْوِ nahiv elmi haqqındadır.
Mətnin Ümumi Mənası; Rəhmətli və mərhəmətli Allahın adı ilə, daşlanmış şeytandan yenə Allaha sığınaraq başlayıram; Həmd, Aləmlərin Rəbbi Allahadır. Salat və salam elçimiz Məhəmməd Peyğəmbərə və onun ailəsinin hamısına olsun.

Bu Kafiye kitabı nahiv elmi haqqındadır. هَذَا işarə ismi ilə qeyd olunan, musannifin (yazanın) zehinində hazır olan nahiv qaydələridir. Musannifin zehinində bu nahiv qaydələri çox aydın şəkildədir ki, sanki gözlə görülür kimi müşahidə olunmuşdur. كِتَابٌ sözü, 6 olan sülasi mücərrəd babların birincisi olan فَعَلَ – يَفْعُلُ vəznindədir və كَتَبَ – يَكْتُبُ olaraq ölçülür. كِتَابٌ sözünün lüğət mənası; Yazmaq və toplamaq mənasındadır. كِتَابٌ sözünün istilahi mənası isə; Hansı mövzu üzərində olursa olsun, qeyd olunan məsələlərin (sual və cavabların) bir yerə toplanmasıdır. Zaten istilah ilə lüğət mənası arasında həmişə bir əlaqə vardır. Burada isə كِتَابٌ sözü istilahi mənada işlədilmişdir, yəni nahivlə bağlı olan hər mövzunun toplanması və bir bütöv halına gəlməsini ifadə edir. Musannifin də etdiyi budur. كَافِيَةٌ sözünə gəldikdə; Sülasi mücərrəd olan 6 babın ikincisi olan فَعَلَ يَفْعِلُ vəznində naqis (mutel ul-lam) bir fiil olan كَفَى – يَكْفِى keçmiş və indiki zaman fiillərindən gələn bir ismi-faildir. Yetərli, kifayət edən deməkdir. Bu ifadənin mənası nəzərə alınanda, musannif yazdığı bu kitabın qeyd olunan nahiv mövzularında tələbəyə kifayət edəcəyini düşündüyündən bu adı vermişdir. Amma bu كَافِيَةٌ sözü kitaba ad olduğundan, Kafiye kitabı deyiləndə ağlımıza "yetərli" mənası deyil, bu kitabın ilk sözündən ...اَلْكَلِمَةُ لَفْظٌ son sözünə تُقْلَبُ اَلِفًا... qədər olan hissə gəlməlidir.