1-ci Növ | İn إن

اَلنَّوْعُ الْأَوَّلُ

Birinci növə gəldikdə; o yalnız “in” edatıdır. Misal olaraq: إِنْ تُذَاكِرْ تَنْجَحْ – "Əgər oxusan, uğur qazanarsan" kimi. “İn” – nahivçilərin ittifaqı ilə cəzm edən şərt hərfidir, iki felə cəzm verir: birincisi – şərt feli, ikincisi – onun cavabı və cəzasıdır. تُذَاكِرْ – müzari feli, şərt felidir, “in” ilə cəzm olunub və cəzm əlaməti – sükundur. Fəali – məcburi şəkildə gizli zamirdir, təqdiri – “sən”dir. تَنْجَحْ – müzari feli, şərtin cavabı və cəzasıdır, “in” ilə cəzm olunub və cəzm əlaməti – sükundur. Fəali – məcburi şəkildə gizli zamirdir, təqdiri – “sən”dir.

Birinci növ – iki müzari feli cəzm edən dörd növdən birincisinə gəldikdə; Bu növdə yalnız “in” edatı var, misalı isə belədir:

إِنْ تُذَاكِرْ تَنْجَحْ

"Əgər oxusan, uğur qazanarsan" kimi.

Bu tərkibdə “in” nahivçilərin ittifaqı ilə cəzm edən şərt hərfidir və iki müzari feli cəzm edir. Birinci müzari feli şərt, ikinci müzari feli isə şərtin cavabı və ya cəzasıdır. Yəni birinci cəzm olunmuş müzari feli ilə şərt qoyulur və ikinci cəzm olunmuş müzari feli bu şərtin yerinə yetirilməsi nəticəsində ortaya çıxacaq qarşılığı ifadə edir. Burada bəhs olunan “in”ə, “in-i şərtiyyə” deyilir.

تُذَاكِرْ sözü müzari felidir, “in” ilə cəzm olunmuş şərt felidir, cəzm əlaməti zahir sükundur, fəali – məcburi şəkildə gizli və təqdiri “sən” olan zamirdir. تَنْجَحْ sözü də eyni şəkildə müzari felidir, “in” ilə cəzm olunmuş şərtin cavabı və cəzası olan felidir, cəzm əlaməti zahir sükundur, fəali – məcburi şəkildə gizli və təqdiri “sən” olan zamirdir.

تَنْجَحْ	تُذَاكِرْ	إِنْ
2. Muzari	1. Muzari	İn-i Şartiyye
Şartın Cevabı	Şart Fiili
Şartın Cezası

إِنْ تُذَاكِرْ تَنْجَحْ Əgər çalışsan, uğurlu olarsan
حَرْفُ شَرْطٍ جَازِمٌ	إِنْ
Cəzm edən şərt ədatı
فِعْلٌ مُضَارِعٌ، فِعْلُ الشَّرْطِ، مَجْزُومٌ بِإِنْ وَ عَلاَمَةُ جَزْمِهِ السُّكُونُ الظَّاهِرُ وَ الْفَاعِلُ؛ ضَمِيرُ مُسْتَتِرٌ وُجُوبًا فِي تَحْتِهِ، تَقْدِيرُهُ؛ أَنْتَ	تُذَاكِرْ
Muzari fel, şərt feli, "İn" ilə məczum, cəzm əlaməti axırındakı zahir sükun. Fəili: Altında mütləq gizli və təqdiri "əntə" olan zamir
فِعْلٌ مُضَارِعٌ، جَوَابُ الشَّرْطِ وَ جَزَاؤُهُ، مَجْزُومٌ بِإِنْ وَ عَلاَمَةُ جَزْمِهِ السُّكُونُ الظَّاهِرُ وَ الْفَاعِلُ؛ ضَمِيرُ مُسْتَتِرٌ وُجُوبًا فِي تَحْتِهِ، تَقْدِيرُهُ؛ أَنْتَ	تَنْجَحْ
Muzari fel, şərtin cavabı və cəzası olan fel, "İn" ilə məczum, cəzm əlaməti axırındakı zahir sükun. Fəili: Altında mütləq gizli və təqdiri "əntə" olan zamir