Sonu səhhih hərf olan muzari feil

فِعْلٌ مُضَارِعٌ صَحِيحُ الْآخِرِ

Mən deyirəm: Sükun üçün bir yer vardır ki, orada sükun kəlmənin məczum olmasının əlaməti olur. Bu yer isə sonu sağ (yəni əlif, vav və ya hərfi olmayan) olan muzari fildir. Sonunun sağ olması o deməkdir ki, filin axırı üç xəstəlik hərfindən (əlif, vav, ya) biri olmur. Sonu sağ olan muzari filə misal: يَلْعَبُ, يَنْجَحُ, يُسَافِرُ, يَعِدُ, يَسْأَلُ. Əgər desən: لَمْ يَلْعَبْ عَلِيٌّ (Ali oynamadı), لَمْ يَنْجَحْ بَلِيدٌ (Belid uğur qazanmadı), لَمْ يُسَافِرْ أَخُوكَ (Qardaşın səfərə çıxmadı), لَمْ يَعِدْ إِبْرَاهِيمُ خَالِدًا بِشَيْءٍ (İbrahim Xalide bir şey vəd etmədi), لَمْ يَسْأَلْ بَكْرٌ الْأُسْتَاذَ (Bəkr müəllimə sual vermədi). Bu fillərin hamısı məczumdur, çünki onların üzərinə cezm hərfi olan لَمْ gəlmişdir. Cezm əlaməti isə sükundur. Bu fillərin hər biri sonu sağ olan muzari fildir.

Sonu Sağ Muzari Fil

Mən (Şərhçi) deyirəm ki, sükun üçün bir yer vardır. Sükun məczum olan kəlmənin əlamətidir. Bu yer isə sonu sağ hərf olan muzari fildir. Sonunun sağ olması o deməkdir ki, muzari filin axırında üç xəstəlik hərfindən biri olmur. Bu hərflər əlif, vav və ya hərfləridir.

Sonu sağ hərf olan muzari filə misallar bunlardır:

لَمْ يَلْعَبْ عَلِيٌّ

"Ali oynamadı" və,

لَمْ يَنْجَحْ بَلِيدٌ

"Belid uğur qazanmadı" və,

لَمْ يُسَافِرْ أَخُوكَ

"Qardaşın səfərə çıxmadı" və,

لَمْ يَعِدْ إِبْرَاهِيمُ خَالِدًا بِشَيْءٍ

"İbrahim Xalide bir şey vəd etmədi" və,

لَمْ يَسْأَلْ بَكْرٌ الْأُسْتَاذَ

"Bəkr müəllimə sual vermədi" kimi.

Bu misallardakı يَلْعَبْ, يَنْجَحْ, يُسَافِرْ, يَعِدْ, يَسْأَلْ fillərinin hamısı, üzərinə لَمْ edatı gəldiyinə görə məczumdur. Cezm əlaməti isə sükundur. Bu fillərin hamısı sonu sağ hərf olan muzari fildir.

لَمْ يَلْعَبْ عَلِيٌّ Ali oynamadı
حَرْفُ جَزْمٍ وَ نَفْيٍ وَ قَلْبٍ	لَمْ
Cezm, inkar və çevirmə hərfi
فِعْلٌ مُضَارِعٌ، مَجْزُومٌ بِلَمْ وَ عَلاَمَةُ جَزْمِهِ السُّكُونُ فِي آخِرِهِ	يَلْعَبْ
Muzari fil, لَمْ edatı ilə məczum, cezm əlaməti axırındakı zahir sükundur
فَاعِلٌ، مَرْفُوعٌ وَ عَلاَمَةُ رَفْعِهِ الضَّمَّةُ الظَّاهِرَةُ فِي آخِرِهِ	عَلِيٌّ
Fail, mərfu, ref əlaməti axırındakı zahir dammadır

لَمْ يَنْجَحْ بَلِيدٌ Belid uğur qazanmadı
حَرْفُ جَزْمٍ وَ نَفْيٍ وَ قَلْبٍ	لَمْ
Cezm, inkar və çevirmə hərfi
فِعْلٌ مُضَارِعٌ، مَجْزُومٌ بِلَمْ وَ عَلاَمَةُ جَزْمِهِ السُّكُونُ فِي آخِرِهِ	يَنْجَحْ
Muzari fil, لَمْ edatı ilə məczum, cezm əlaməti axırındakı zahir sükundur
فَاعِلٌ، مَرْفُوعٌ وَ عَلاَمَةُ رَفْعِهِ الضَّمَّةُ الظَّاهِرَةُ فِي آخِرِهِ	بَلِيدٌ
Fail, mərfu, ref əlaməti axırındakı zahir dammadır

لَمْ يُسَافِرْ أَخُوكَ Qardaşın yola çıxmadı
حَرْفُ جَزْمٍ وَ نَفْيٍ وَ قَلْبٍ	لَمْ
Cəzm, inkar və qəlb hərfi
فِعْلٌ مُضَارِعٌ، مَجْزُومٌ بِلَمْ وَ عَلاَمَةُ جَزْمِهِ السُّكُونُ فِي آخِرِهِ	يُسَافِرْ
Müzarə fiil, ləm ədatı ilə məczum, cəzm əlaməti axırındakı zahir sükundur
فَاعِلٌ، مَرْفُوعٌ وَ عَلاَمَةُ رَفْعِهِ الْوَاوُ نِيَابَةً عَنِ الضَّمَّةِ لِأَنَّهُ مِنَ الْأَسْمَاءِ الْخَمْسَةِ وَ هُوَ مُضَافٌ	أَخُو
Fail, mərfu, rəf əlaməti, əsmayi xamsədən olduğu üçün dammədən naib vavdır və həmçinin muzafdır
ضَمِيرٌ مُتَّصِلٌ، مَبْنِيٌّ عَلَى الْفَتْحِ، مُضَافٌ إِلَيْهِ، فِي مَحَلِّ جَرٍّ	ـكَ
Müttəsil zamir, fəthə üzərində məbni, muzafun iləyh, məhəllən məcrur

لَمْ يَعِدْ إِبْرَاهِيمُ خَالِدًا بِشَيْءٍ İbrahim Xalidə heç bir şeyin sözünü vermədi
حَرْفُ جَزْمٍ وَ نَفْيٍ وَ قَلْبٍ	لَمْ
Cəzm, inkar və qəlb hərfi
فِعْلٌ مُضَارِعٌ، مَجْزُومٌ بِلَمْ وَ عَلاَمَةُ جَزْمِهِ السُّكُونُ فِي آخِرِهِ	يَعِدْ
Müzarə fiil, ləm ədatı ilə məczum, cəzm əlaməti axırındakı zahir sükundur
فَاعِلٌ، مَرْفُوعٌ وَ عَلاَمَةُ رَفْعِهِ الضَّمَّةُ الظَّاهِرَةُ فِي آخِرِهِ	إِبْرَاهِيمُ
Fail, mərfu, rəf əlaməti axırındakı zahir dammədir
مَفْعُولٌ بِهِ، مَنْصُوبٌ وَ عَلاَمَةُ نَصْبِهِ الْفَتْحَةُ الظَّاهِرَةُ فِي آخِرِهِ	خَالِدًا
Məf'ulun bih, mənsub, nəsb əlaməti axırındakı zahir fəthə
حَرْفُ جَرٍّ، مَبْنِيٌّ عَلَى الْكَسْرِ، لاَ مَحَلَّ لَهَا مِنَ الْإِعْرَابِ	بِـ
Hərfi-cər, kəsrə üzərində məbni, irabdan məhəlli yoxdur
اِسْمٌ مَجْرُورٌ بِالْبَاءِ وَ عَلاَمَةُ جَرِّهِ الْكَسَرَةُ الظَّاهِرَةُ فِي آخِرِهِ	شَيْءٍ
B hərfi-cəri ilə məcrur, cər əlaməti axırındakı zahir kəsrə

لَمْ يَسْأَلْ بَكْرٌ الْأُسْتَاذَ Bəkr müəllimə soruşmadı
حَرْفُ جَزْمٍ وَ نَفْيٍ وَ قَلْبٍ	لَمْ
Cəzm, inkar və qəlb hərfi
فِعْلٌ مُضَارِعٌ، مَجْزُومٌ بِلَمْ وَ عَلاَمَةُ جَزْمِهِ السُّكُونُ فِي آخِرِهِ	يَسْأَلْ
Müzarə fiil, ləm ədatı ilə məczum, cəzm əlaməti axırındakı zahir sükundur
فَاعِلٌ، مَرْفُوعٌ وَ عَلاَمَةُ رَفْعِهِ الضَّمَّةُ الظَّاهِرَةُ فِي آخِرِهِ	بَكْرٌ
Fail, mərfu, rəf əlaməti axırındakı zahir dammədir
مَفْعُولٌ بِهِ، مَنْصُوبٌ وَ عَلاَمَةُ نَصْبِهِ الْفَتْحَةُ الظَّاهِرَةُ فِي آخِرِهِ	الْأُسْتَاذَ
Məf'ulun bih, mənsub, nəsb əlaməti axırındakı zahir fəthə