Mövzu ilə əlaqəli suallar və cavablar
سواللار و جوابلار
Suallar və Cavabları
١. فِي كَمْ مَوْضِعٍ تَكُونُ الْفَتْحَةُ عَلاَمَةً عَلَى النَّصْبِ؟
1. Fəthə neçə yerdə nəsb əlaməti olur?
فَتْحَة كَلِمَنِين مَنْصُوبْ اولماسینا ÜÇ يِرْدَ əlamət olur. Birinci yer müfrəd isim, ikinci yer cəmi təksir isim və üçüncü yer isə əvvəlinə nəsb edən gəlmiş və sonuna da təsniyə əlifi, cəmi vavı, müxatəbə ya'sı, ağır və yüngül tə'kid nun'u və nisvə nun'u birləşməmiş olan müzari fiildir.
Fəthə, üç yerdə kəlmənin mənsubluğuna əlamət olur. Birinci yer müfrəd isim, ikinci yer cəmi təksir isim və üçüncü yer isə əvvəlinə nəsb edən gəlmiş və sonuna təsniyə əlifi, cəmi vavı, müxatəbə ya'sı, ağır və yüngül tə'kid nun'u və nisvə nun'u birləşməmiş olan müzari fiildir.
٢. مِثِّلْ لِلْاِسْمِ الْمُفْرَدِ الْمَنْصُوبِ بِأَرْبَعَةِ أَمْثِلَةٍ؛
2. Müfrəd mənsub isim üçün 4 misal ver;
أَحَدُهَا؛ لِلْاِسْمِ الْمُفْرَدِ الْمُذَكَّرِ الْمَنْصُوبِ بِالْفَتْحَةِ الظَّاهِرَةِ
Misallardan biri: Zahir fəthə ilə mənsub olan müfrəd müzəkər isim üçün:
مِثَالُ الْاِسْمِ الْمُذَكَّرِ الْمَنْصُوبِ بِالْفَتْحَةِ الظَّاهِرَةِ؛ إِنَّ الَّذِينَ اشْتَرَوُا الْكُفْرَ بِالْإِيمَانِ لَنْ يَضُرُّوا اللهَ شَيْئًا. اَلشَّاهِدُ مِنَ الْآيَةِ {اَلْكُفْرَ} فَهُوَ اسْمٌ مُفْرَدٌ مُذَكَّرٌ مَنْصُوبٌ بِالْفَتْحَةِ الظَّاهِرَةِ
Zahir fəthə ilə mənsub müfrəd müzəkər ismin misalı: “O kəslər ki, imana qarşı küfrü satın aldılar və Allah'a heç bir şəkildə zərər verə bilməzlər” Ali-İmran 177 ayəsindəki “əl-küfrə” sözü zahir fəthə ilə müfrəd müzəkər mənsub olan isimdir.
وَ ثَانِيهَا؛ لِلْاِسْمِ الْمُفْرَدِ الْمُذَكَّرِ الْمَنْصُوبِ بِفَتْحَةٍ مُقَدَّرَةٍ
Misallardan ikincisi: Müqəddər fəthə ilə mənsub olan müfrəd müzəkər isim üçün:
مِثَالُ الْاِسْمِ الْمُذَكَّرِ الْمَنْصُوبِ بِفَتْحَةٍ مُقَدَّرَةٍ؛ وَ آتَيْنَا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ الْبَيِّنَاتِ وَ أَيَّدْنَاهُ بِرُوحِ الْقُدْسِ. اَلشَّاهِدُ مِنَ الْآيَةِ {عِيسَى} فَهُوَ اسْمٌ مُفْرَدٌ مُذَكَّرٌ مَنْصُوبٌ بِفَتْحَةٍ مُقَدَّرَةٍ
Müqəddər fəthə ilə mənsub müfrəd müzəkər ismin misalı: “Məryəm oğlu İsa'ya dəlillər verdik və onu ruh-ul qudus ilə dəstəklədik” Bəqərə 87-ci ayəsindəki “İsa” sözü müqəddər fəthə ilə müfrəd müzəkər mənsub olan isimdir.
وَ ثَالِثُهَا؛ لِلْاِسْمِ الْمُفْرَدِ الْمُؤَنَّثِ الْمَنْصُوبِ بِالْفَتْحَةِ الظَّاهِرَةِ
Misallardan üçüncüsü: Zahir fəthə ilə mənsub olan müfrəd müənnəs isim üçün:
مِثَالُ الْاِسْمِ الْمُؤَنَّثِ الْمَنْصُوبِ بِالْفَتْحَةِ الظَّاهِرَةِ؛ إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمَانَةَ عَلَى السَّمَوَاتِ وَ الْأَرْضِ وَ الْجِبَالِ. اَلشَّاهِدُ مِنَ الْآيَةِ {اَلْأَمَانَةَ} فَهِيَ اسْمٌ مُفْرَدٌ مُؤَنَّثٌ مَنْصُوبٌ بِالْفَتْحَةِ الظَّاهِرَةِ
Zahir fəthə ilə mənsub müfrəd müənnəs ismin misalı: “Şübhəsiz ki, biz əmanəti göylərə, yerə və dağlara təqdim etdik” Əhzab 72-ci ayəsindəki “əl-əmanəti” sözü zahir fəthə ilə mənsub olan müfrəd müənnəs isimdir.
وَ رَابِعُهَا؛ لِلْاِسْمِ الْمُفْرَدِ الْمُؤَنَّثِ الْمَنْصُوبِ بِفَتْحَةٍ مُقَدَّرَةٍ
Misallardan dördüncüsü: Müqəddər fəthə ilə mənsub olan müfrəd müənnəs isim üçün:
مِثَالُ الْاِسْمِ الْمُؤَنَّثِ الْمَنْصُوبِ بِفَتْحَةٍ مُقَدَّرَةٍ؛ قَالَ رَبِّ إِنِّي ظَلَمْتُ نَفْسِي فَاغْفِرْ لِي فَغَفَرَ لَهُ إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمِ. اَلشَّاهِدُ مِنَ الْآيَةِ {نَفْسِي} فَهِيَ اسْمٌ مُفْرَدٌ مُؤَنَّثٌ مَنْصُوبٌ بِفَتْحَةٍ مُقَدَّرَةٍ
Müqəddər fəthə ilə mənsub müfrəd müənnəs ismin misalı: “Rəbbim, nəfsimə zülm etdim, məni bağışla dedi və Rəbbi onu bağışladı, çünki O (Rəbb) Qafur və Rəhimdir” Qəsəs 16-cı ayəsində “nəfsi” sözü müqəddər fəthə ilə mənsub olan müfrəd müənnəs isimdir.
٣. مَثِّلْ لِجَمْعِ التَّكْسِيرِ الْمَنْصُوبِ بِأَرْبَعَةِ أَمْثِلَةٍ مُخْتَلِفَةٍ
3. Mənsub cəmi təksir üçün 4 misal ver!
قُلِ اللهُ أَسْرَعُ مَكْرًا إِنَّ رُسُولَنَا يَكْتُبُونَ مَا تَمْكُرُونَ
De: "Allah düzən qurmaqda daha sürətlidir." Elçilərimiz sizin düşündüyünüz hiylələri yazırlar.
وَ تَرَى النَّاسَ سُكَارَى
İnsanları sərxoş görərsən
فَأَنْبَتْنَا بِهِ حَدَائِقَ ذَاتَ بَهْجَةٍ مَا كَانَ لَكُمْ أَنْ تُنْبِتُوا شَجَرَهَا
“Onunla (su ilə) ağaclarını sizin yetişdirə bilməyəcəyiniz gözəl və sevincli bağçalar yaratdıq.”
بَعَثْتُ نِسَاءَ إِلَى الْمَسْجِدِ لِيَتَعَلَّمْنَ
Qadınları elm öyrənsinlər deyə məscidə apardım
٤. مَتَى يُنْصَبُ الْفِعْلُ الْمُضَارِعُ بِالْفَتْحَةِ؟
4. Muzari feil nə vaxt fətə ilə mansub olur?
يُنْصَبُ الْفِعْلُ الْمُضَارِعُ بِفَتْحَةِ بِشَرْطَيْنِ؛
اَلشَّرْطُ الْأَوَّلُ؛ إِذَا دَخَلَ عَلَيْهِ نَاصِبٌ وَ هَذَا الشَّرْطُ لاَ بُدَّ مِنْهُ لِأَنَّهُ لاَ يُمْكِنُ أَنْ يُنْصَبَ الْفِعْلُ الْمُضَارِعُ إِلاَّ إِذَا دَخَلَ عَلَيْهِ نَاصِبٌ
اَلشَّرْطُ الثَّانِي؛ أَلَّا يَتَّصِلَ بِآخِرِهِ شَيْءٌ وَ يُرِيدُ بِالشَّيْءِ نُونَيِ التَّأْكِيدِ وَ النِّسْوَةِ وَ أَلِفَ الْاِثْنَيْنِ وَ وَاوَ الْجَمَاعَةِ وَ يَاءَ الْمُخَاطَبَةِ الْمُؤَنَّثَةِ
Muzari feil iki şərtlə fətə ilə mansub olur;
Birinci şərt: Muzari feilin əvvəlinə bir nasb edən daxil olmalıdır. Bu şərt mütləqdir. Çünki nasb edən olmadan muzari feil fətə ilə mansub olmaz.
İkinci şərt: Başına nasb edən gəlmiş muzari feilin sonuna heç bir şey birləşməməlidir. Heç bir şey birləşməməsi dedikdə tə’kid və nisvə nunu, təsniyə əlifi, cəmi vavı, müənnəs müxataba ya’sı nəzərdə tutulur.
٥. مَثِّلْ لِلْفِعْلِ الْمُضَارِعِ الْمَنْصُوبِ بِمِثَالَيْنِ مُخْتَلِفَيْنِ
5. Mansub muzari feil üçün iki misal ver
يَسُرُّ أَبَاكَ أَنْ يَتَعَلَّمَ عِلْمَ الصَّحِيحَ
Düzgün elmi öyrənməyin atanı sevindirir
لَنْ تَضْرِبَ الْوَلَدَ الصَّغِيرَ
Kiçik uşağa əsla vurmayacaqsan
٦. بِمَاذَا يُنْصَبُ الْفِعْلُ الْمُضَارِعُ الَّذِي اتَّصَلَ بِهِ أَلِفُ اثْنَيْنِ؟
6. Təsniyə əlifi birləşən muzari feil nə ilə mansub olur?
يُنْصَبُ الْفِعْلُ الْمُضَارِعُ الَّذِي اتَّصَلَ بِهِ أَلِفُ اثْنَيْنِ بِحَذْفِ النُّونِ، مِثَالُ؛ لَمْ يَتَكَلَّمَا
Muzari feilə təsniyə əlifi birləşərsə, sonundakı nunun hazfi ilə mansub olur
٧. إِذَا اتَّصَلَ بِآخِرِ الْفِعْلِ الْمُضَارِعِ الْمَسْبُوقِ بِنَاصِبٍ نُونُ تَوْكِيدٍ فَمَا حُكْمُهُ؟
7. Əvvəlinə nasb edən gəlmiş və sonuna da tə’kid nunu birləşən muzari feilin hökmü nədir?
إِذَا اتَّصَلَ بِآخِرِ الْفِعْلِ الْمُضَارِعِ نُونُ تَأْكِيدٍ وَ سَبَقَهُ نَاصِبٌ؛ إِذَنْ يُبْنَى الْفِعْلُ الْمُضَارِعُ عَلَى الْفَتْحِ وَ يَكُونُ مَنْصُوبًا مَحَلاًّ بِسَبَبِ دُخُولِ لَنْ
Muzari feilin sonuna tə’kid nunu birləşərsə və əvvəlinə də nasb edən gəlmişsə, o zaman belə bir muzari feil fətə üzərində məbni olur və "len" edatının daxil olması ilə o muzari feil mahallen mansub olur
٨. مَثِّلْ لِلْفِعْلِ الْمُضَارِعِ الَّذِي اتَّصَلَ بِآخِرِهِ نُونُ النِّسْوَةِ وَ سَبَقَهُ نَاصِبٌ مَعَ بَيَانِ حُكْمِهِ
8. Əvvəlinə nasb edən və sonuna da nun-u nisvə birləşən muzari feili hökmü ilə izah et və misal ver
وَ لاَ يَحِلُّ لَهُنَّ أَنْ يَكْتُمْنَ مَا خَلَقَ اللهُ فِي أَرْحَامِهِنَّ سورة البقرة ٢٢٨ فَالْفِعْلُ يَكْتُمْنَ؛ فِعْلٌ مُضَارِعٌ اتَّصَلَ بِآخِرِهِ نُونُ النِّسْوَةِ وَ سَبَقَهُ نَاصِبٌ. وَ حُكْمُهُ؛ أَنْ يُبْنَى عَلَى السُّكُونِ فِي مَحَلِّ نَصْبٍ
“O qadınlara rəhimlərində Allahın yaratdığını gizlətmək halal deyil” kimi. Burada يَكْتُمْنَ feili, sonuna nun-u nisvə və əvvəlinə nasb edən gəlmiş muzari feildir. Hökmü isə sükun üzərində məbni olmasıdır, həmçinin nasb edən edat sayəsində mahallen mansubdur.