Müsənna isim

وَ الْمُثَنَّى؛ Bu, sonuna əlavə olunan bir artımla iki nəfərə (kişi və ya qadın) işarə edən hər bir addır. Bu artım, bağlayıcı və bağlananı gətirməkdən ehtiyacsız edir. Məsələn: أَقْبَلَ الْعُمَرَانِ وَ الْهِنْدَانِ (İki Ömər və iki Hind gəldi). Burada الْعُمَرَانِ sözü iki nəfərə işarə edən bir addır, onların hər birinin adı عُمَرُ (Ömər) olur, bunun səbəbi isə sonundakı artımın (əlif və nun) olmasıdır. Bu artım (əlif və nun) bağlayıcı vavı və adın təkrarını gətirməkdən ehtiyacsız edir, yəni belə deyə bilərsən: حَضَرَ عُمَرُ وَ عُمَرُ (Ömər və Ömər gəldi). Eyni şəkildə الْهِنْدَانِ sözü də iki qadına işarə edir, onların hər birinin adı هِنْدٌ (Hind) olur və bunun səbəbi də misalda olduğu kimi sonundakı əlif və nun artımıdır. Əlif və nunun olması bağlayıcı vavı və adın təkrarını gətirməkdən ehtiyacsız edir, yəni belə deyə bilərsən: حَضَرَتْ هِنْدٌ وَ هِنْدٌ (Hind və Hind gəldi).

وَ الْمُثَنَّى Müsənna & təsniyə isim: هُوَ elə bir addır ki; كُلُّ اسْمٍ bütün adlardır, دَلَّ işarə edən, عَلَى اثْنَيْنِ أَوِ اثْنَتَيْنِ müzekker və ya müənnəs olan bütün ikili adlara, بِزِيَادَةِ فِي آخِرِهِ sonundakı artımla, أَغْنَتْ ehtiyacsız edir (zamirsiz forması أَغْنَى idi, عَنْ ilə istifadə edildikdə “bir şeyə ehtiyac qoymamaq, bir şeyin yerini tutmaq, bir şeyi qorumaq” kimi mənalar verir), هَذِهِ الزِّيَادَةُ bu artım olan əlif və nun, عَنِ الْعَاطِفِ وَ الْمَعْطُوفِ bağlayıcı və bağlananı, yəni bu artımlar bağlayıcıya və bağlanana ehtiyac qoymur, onları ehtiyacsız edir, نَحْوُ bu artımların bağlayıcıya və bağlanana ehtiyac qoymamasının nümunəsi belədir; أَقْبَلَ الْعُمَرَانِ وَ الْهِنْدَانِ "İki Ömər və iki Hind gəldi" kimi. فَالْعُمَرَانِ misaldakı الْعُمَرَانِ sözü; لَفْظٌ bir sözdür ki; دَلَّ عَلَى اثْنَيْنِ ikiliyə işarə edir, yəni ikili & təsniyə bir sözdür, اسْمُ كُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا o ikili sözdən hər biri isə: عُمَرُ "Ömər" sözüdür. بِسَبَبِ səbəbi ilə, وُجُودِ زِيَادَةِ فِي آخِرِهِ sonundakı artımın olması, وَ هَذِهِ الزِّيَادَةُ və bu artım; هِيَ الْأَلِفُ وَ النُّونُ əlif və nun’dur. وَ هِيَ və bu artım olan əlif və nun, تُغْنِي عَنِ الْإِتْيَانِ gətirməkdən ehtiyacsız edir, بِوَاوِ الْعَطْفِ bağlayıcı vavı, وَ تَكْرِيرِ الْاِسْمِ və adın təkrarını, بِحِيْثُ تَقُولُ misalda belə deyə bilərsən; حَضَرَ عُمَرُ وَ عُمَرُ "Ömər və Ömər gəldi" kimi, وَ كَذَلِكَ الْهِنْدَانِ və الْهِنْدَانِ sözü də الْعُمَرَانِ sözü kimidir, فَهُوَ لَفْظٌ və o da elə bir sözdür ki; دَالٌّ عَلَى اثْنَتَيْنِ iki müənnəs ada işarə edir, كُلُّ وَاحِدَةٍ مِنْهُمَا o iki müənnəs adın hər biri isə; اسْمُهَا هِنْدٌ adı Hind’dir, وَ سَبَبُ دَلاَلَتِهِ və işarəsinin səbəbi, عَلَى ذَلِكَ yəni ikili olmasının, زِيَادَةُ الْأَلِفِ وَ النُّونِ əlif və nunun artımıdır, فِي الْمِثَالِ misalda, وَ وُجُودُ الْأَلِفِ وَ النَّونِ və əlif və nunun artımı, يُغْنِيكَ səni ehtiyacsız edir, عَنِ الْإِتْيَانِ gətirməkdən, بِوَاوِ الْعَطْفِ bağlayıcı vavı, وَ تَكْرِيرِ الْاِسْمِ və adın təkrarını, بِحَيْثُ تَقُولُ misalda belə deyə bilərsən; حَضَرَتْ هِنْدٌ وَ هِنْدٌ "Hind və Hind gəldi" kimi.

Müsənna isim: Sonundakı artımla iki müzekker və ya müənnəs ada işarə edən adların hamısına deyilir. Bu artım bağlayıcı və bağlanandan ehtiyacsız edir, nümunəsi belədir;

أَقْبَلَ الْعُمَرَانِ وَ الْهِنْدَانِ

"İki Ömər və iki Hind gəldi" sözündə olduğu kimi.

Bu misaldakı الْعُمَرَانِ sözü ikili müzekker ada işarə edən bir sözdür. O ikili adın hər biri isə sonundakı artımların olması ilə عُمَرُ "Ömər" sözüdür. Bu artımlar isə əlif və nun’dur. Bu artımlar bağlayıcı vavı və adın təkrarını gətirməkdən ehtiyacsız edir, misalda belə deyə bilərsən;

حَضَرَ عُمَرُ وَ عُمَرُ

“Ömər və Ömər gəldi” misalında birinci عُمَرُ sözü fail və matufun aleyh, vav isə atıf hərfi və ikinci عُمَرُ isə matufdur. İsmin sonuna gələn əlavə elif və nun səni bu atfı etməkdən müstağni edir, yəni belə bir atfa ehtiyac qoymur.

اَلْهِنْدَانِ sözü eyni اَلْعُمَرَانِ sözü kimi müsenna bir isimdir. اَلْهِنْدَانِ sözü də iki müənnəs ismə dəlalət edir ki, o isimlərdən hər biri هِنْدٌ ismidir. Müsenna ismə dəlalətin səbəbi isə misalda olduğu kimi elif və nunun əlavə edilməsidir. Elif və nunun mövcud olması səni atıf vavı gətirməkdən və ismi bir daha təkrarlamaqdan müstağni edir, bu misalda dediyin kimi;

حَضَرَتْ هِنْدٌ وَ هِنْدٌ

“Hind və Hind gəldi” misalındakı kimi atıf edib ismi iki dəfə zikr etməkdən ehtiyacsız edir.

أَقْبَلَ الْعُمَرَانِ وَ الْهِنْدَانِ İki Ömər və iki Hind gəldi
فِعْلٌ مَاضٍ، مَبْنِيٌّ عَلَى الْفَتْحِ، لاَ مَحَلَّ لَهُ مِنَ الْإِعْرَابِ	أَقْبَلَ
Mazi feil, fatha üzərində məbni, irabdan məhalli yoxdur
فَاعِلٌ، مَرْفُوعٌ وَ عَلاَمَةُ رَفْعِهِ الْأَلِفُ نِيَابَةً عَنِ الضَّمَّةِ لِأَنَّهُ مِنَ الْاِسْمِ الْمُثَنَّى وَ النُّونُ؛ عِوَضٌ عَنِ التَّنْوِينِ فِي مُفْرَدِهِ	الْعُمَرَانِ
Fail, mərfu, ref alaməti müsenna isim olduğu üçün dammadan naib eliftir. Nun isə müfrəddəki tənvindən əvəzedicidir
حَرْفُ عَطْفٍ، مَبْنِيٌّ عَلَى الْفَتْحِ، لاَ مَحَلَّ لَهَا مِنَ الْإِعْرَابِ	وَ
Atıf hərfi, fatha üzərində məbni, irabdan məhalli yoxdur
مَعْطُوفٌ عَلَى الْعُمَرَانِ، مَرْفُوعٌ كَمِثْلِهِ وَ عَلاَمَةُ رَفْعِهِ الْأَلِفُ نِيَابَةً عَنِ الضَّمَّةِ لِأَنَّهُ مِنَ الْاِسْمِ الْمُثَنَّى وَ النُّونُ؛ عِوَضٌ عَنِ التَّنْوِينِ فِي مُفْرَدِهِ	الْهِنْدَانِ
اَلْعُمَرَانِ sözünə matufdur və onun kimi mərfudur. Ref alaməti müsenna isim olduğu üçün dammadan naib eliftir. Nun isə müfrəddəki tənvindən əvəzedicidir

---

التعليقات و التخشيات على المواضع المتعلقة

تَثْنِيَةُ عُمَرُ كَمَا سَيَذْكُرُهُ وَ أُدْخِلَتْ عَلَيْهِ اَلْ عِوَضًا عَنِ التَّعْرِيفِ الَّذِي فَاتَهُ عِنْدَ إِرَادَةِ تَثْنِيَتِهِ فَإِنَّ الْعَلَمَ لاَ يُثْنَى بَاقِيًا عَلَى تَعْرِيفِهِ بَلْ يَجِبُ تَنْكِيرُهُ أَوَّلاً وَ مِثْلُهُ يُقَالُ؛ فِيمَا أَشْبَهَهُ كَالْهِنْدَانِ وَ نَحْوِهِ