1-ci şərt: Əsmai-Xamse müfrəd olmalıdır

ƏSMƏ-İ XAMSƏ MÜFRƏD OLDUĞUNA GÖRƏ REF ƏLAMƏTİ VAV İLƏ OLUR

Müfrəd olma şərti ilə, əgər əsmə-i xamsə müzənnə (iki), ya cəm (çoxluq), elə cəm ki, cəm müzəkkər salim və ya cəm təksir olsa, bu şərti ödəmədiyinə görə əsmə-i xamsənin ref əlaməti vav ilə olmaz. Əgər əsmə-i xamsə cəm təksir olsa, o zaman belə cəm təksir isim zahir hərəkələrlə i'rablanır, vav ilə mureb olmaz. Belə deyirsən: اَلْآبَاءُ يُرَبُّونَ أَبْنَاءَهُمْ "Atalar oğullarını tərbiyə edirlər", və yenə deyirsən: إِخْوَانُكَ يَدُكَ الَّتِي تَبْطِشُ بِهَا "Qardaşların sənin əlindir ki, o əl ilə cəsarət tapırsan". Allah-Təala ayəsində belə buyurur: آبَاؤُكُمْ وَ أَبْنَاؤُكُمْ "Atalarınız və oğullarınız" Nisa surəsi 11-ci ayə, إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ "Möminlər ancaq qardaşdır" Hucurat surəsi 10-cu ayə, فَاصْبَحْتُمْ بِنِعْمَتِهِ إِخْوَانًا "Onun neməti ilə qardaş oldunuz" Ali İmran surəsi 103-cü ayə.

Əsmə-i Xamsə Ref Əlamətinin Vav Olması üçün Müfrəd Olmalıdır

Əsmə-i xamsənin ref əlamətinin dammədən naib olan vav olması üçün şərhçi keçən dərsdə dörd şərt saydı. Bu şərtlərdən birincisi əsmə-i xamsənin müfrəd bir isim olması idi. Bu şərtə görə müzənnə və cəm isimlər (ki o cəm isimlər cəm müzəkkər və ya cəm təksir ola bilər) bu qaydanın xaricinə çıxır.

Əgər əsmə-i xamsə olan isim cəm təksir olsa, o halda belə bir isim zahir hərəkələrlə olur, misalları aşağıdakı kimidir:

اَلْآبَاءُ يُرَبُّونَ أَبْنَاءَهُمْ

"Atalar oğullarını tərbiyə edirlər" və,

إِخْوَانُكَ يَدُكَ الَّتِي تَبْطِشُ بِهَا

"Qardaşların sənin əlindir ki, o əl ilə cəsarət tapırsan" və,

آبَاؤُكُمْ وَ أَبْنَاؤُكُمْ

"Atalarınız və oğullarınız" və,

إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ

"Möminlər ancaq qardaşdır" və,

فَاصْبَحْتُمْ بِنِعْمَتِهِ إِخْوَانًا

"Onun neməti ilə qardaş oldunuz" misallarında və ayə-i kərimələrdəki آبَاءٌ və إِخْوَانٌ və إِخْوَةٌ sözləri cəm təksir sözlərdir. Bu sözlər əsmə-i xamsədən olub müfrədləri أَبٌ və أَخٌ şəklindədir. Bu sözlər cəm təksir olunca i'rablanmaları artıq zahiri hərəkələrlə olur.

Muzari feil, merfu, efal-i hamse'den olduğu üçün ref alameti axırındakı nun hərfinin sabit qalmasıdır. Vav: muttasıl zamir, sükun üzərində mebni, mahallen merfu olub faildir. Məf'ulun bih, mənsub, nasb alameti axırındakı zahir fətə ilədir, çünki cəm-i təksir isimlərdəndir. Eyni zamanda muzafdır. Ha: muttasıl zamir, muzafun ileyh olması səbəbilə mahallen mecrur olub dammə üzərində mebnidir. Mim: cəm müzəkkər alamətidir. يُرَبُّونَ أَبْنَاءَكُمْ Cümlənin i'rabı: Mübtədanın xəbəri olub mahallen merfu feil cümləsidir. إِخْوَانُكَ يَدُكَ الَّتِي تَبْطِشُ بِهَا Qardaşların sənin əlindir ki, o əl ilə cəsarət tapırsan. Mübtəda, merfu, ref alameti dammə, muzaf. Kef: muttasıl zamir, kişilər üçün fətə üzərində mebni, muzafun ileyh olub mahallen mecrurdur. Mübtədanın xəbəri, merfu, ref alameti zahir dammə, muzaf. Kef: muttasıl zamir, kişilər üçün fətə üzərində mebni, muzafun ileyh olub mahallen mecrurdur. İsm-i mevsul, sükun üzərində mebnidir. Muzari feil, nasb və cezm edicilərdən təcrid olunması ilə merfu, ref alameti axırındakı dammədir. Ba: hərf-i cər, kəsrə üzərində mebni. Ha: muttasıl zamir, ba hərf-i cəri ilə mecrurdur. 🤖

اَلْآبَاءُ يُرَبُّونَ أَبْنَاءَهُمْ Atalar oğullarını tərbiyə edirlər
Mübtəda, mərfu və ref əlaməti zahir dammədir, çünki cəm təksir isimlərdəndir	اَلْآبَاءُ
Mübtəda, mərfu, ref əlaməti zahir dammədir, çünki cəm təksir isimlərdəndir
Fə'l müzari, mərfu və ref əlaməti nunun sabit olmasıdır, çünki əf'al-i xamsədən və vav; zamir muttəsil, məbniyyə ala sukun fi məhalli ref, faildir	يُرَبُّونَ