Muzari feylin sonuna əlavə olunmaması gərəkənlər

 فَصْلٌ فِي اَلْمُضَارِعِ الْمَرْفُوعِ

Bizim sözümüz: O muzari fiil ki, ona iki elif (ikilik elifi), ya cəm vavı, ya da muhataba ya’sı (yəni müfrəd müənnəs muhataba üçün olan ya) birləşməyib; bu, bu üç şeydən biri ona birləşəndə, həmin fiili istisna edir. İki elif birləşən fiil, məsələn: يَكْتُبَانِ və يَنْصُرَانِ. Cəm vavı birləşən fiil, məsələn: يَكْتُبُونَ və يَنْصُرُونَ. Muhataba ya’sı birləşən fiil, məsələn: تَكْتُبِينَ və تَنْصُرِينَ. Bu halda fiil dammə ilə deyil, axırında nunun qalması ilə mərc olur və elif, vav və ya ya fail olur, bunun izahı gələcək. Sözümüz: Te’kid nunu (yəni nun-u te’kid, yüngül və ya ağır) birləşməməlidir; bu, muzari fiilə bu iki nunun biri birləşəndə, onu istisna edir, məsələn Allah-taalanın sözü: لَيُسْجَنَنَّ وَ لَيَكُونًا مِنَ الصَّاغِرِينَ (Yusuf surəsi 32), bu halda fiil fətə üzərində məbni olur. Sözümüz: Nun-u nisvə birləşməməlidir; bu, muzari fiilə nun-u nisvə birləşəndə, onu istisna edir, məsələn Allah-taalanın sözü: وَ الْوَالِدَاتُ يُرْضِعْنَ (Bəqərə surəsi 233), bu halda fiil sükun üzərində məbni olur.

Bizim (şərhçinin) bu sözümüz: O muzari fiil ki, ona ikilik elifi, cəm vavı və ya muhataba ya’sı birləşməyib, bu üç şeydən biri birləşəndə, fiil dammə ilə mərc olmur. İkilik elifi birləşən fiil, məsələn: يَكْتُبَانِ "O ikisi yazır" və يَنْصُرَانِ "O ikisi kömək edir". Cəm vavı birləşən fiil, məsələn: يَكْتُبُونَ "Onlar yazır" və يَنْصُرُونَ "Onlar kömək edir". Muhataba ya’sı birləşən fiil, məsələn: تَكْتُبِينَ "Sən (qız) yazırsan" və تَنْصُرِينَ "Sən (qız) kömək edirsən". Bu hallarda fiil dammə ilə mərc olmur, əksinə axırında nunun qalması ilə mərc olur. Bu misallardakı ikilik elifi, cəm vavı və muhataba ya’sı faildir. İzahı fail babında gələcək.

Bizim "Axırına nun-u muhaffefe və ya nun-u müşəddədə birləşməməlidir" sözümüzə gəlincə; bu iki nundan biri muzari fiilə birləşəndə, fiil dammə ilə mərc olmur, məsələn Allah-taalanın sözü:

لَيُسْجَنَنَّ وَ لَيَكُونًا مِنَ الصَّاغِرِينَ

"Əlbəttə zindana atılacaqlar və alçaldılanlardan olacaqlar" ayəsindəki يُسْجَنَنَّ və يَكُونًا fiillərində olduğu kimi. Bu halda muzari fiil fətə üzərində məbni olur.

Bizim "Axırına nun-u nisvə də birləşməməlidir" sözümüzə gəlincə; əgər muzari fiilə nun-u nisvə birləşərsə, fiil dammə ilə mərc olmur, məsələn Allah-taalanın sözü:

وَ الْوَالِدَاتُ يُرْضِعْنَ

"Emzirən analar" ayəsindəki يُرْضِعْنَ fiilində olduğu kimi. Bu halda muzari fiil sükun üzərində məbni olur.

يُسْجَنَ Muzari fel, tə'kid nununun (nun-u te'kid-i musakkale) birləşməsi ilə fətə üzərində məbni. نُونُ تَأْكِيدٍ، لاَ مَحَلَّ لَهَا مِنَ الْإِعْرَابِ، نَائِبُ الْفَاعِلِ ضَمِيرٌ مُسْتَتِرٌ جَوَازًا، تَقْدِيرُهُ؛ هُوَ Tə'kid nunu, i'rabda yeri yoxdur, Naib-i Fail, ehtimalən gizli zamir, təqdiri 'huve'. حَرْفُ عَطْفٍ، مَبْنِيٌّ عَلَى الْفَتْحِ، لاَ مَحَلَّ لَهَا مِنَ الْإِعْرَابِ Atıf hərfi, fətə üzərində məbni, i'rabda yeri yoxdur. وَاقِعَةُ فِي جَوَابِ قَسَمٍ مَحْذُوفٍ تَقْدِيرُهُ؛ وَ اللهِ Təqdiri "Allaha and olsun ki" olan gizli bir andın cavabında olan ləm. فِعْلٌ مُضَارِعٌ، مَبْنِيٌّ عَلَى الْفَتْحِ لِإِتِّصَالِهِ بِنُونِ التَّأْكِيدِ الْخَفِيفَةِ Muzari fel, tə'kid nununun (nun-u te'kid-i muhaffefe) birləşməsi ilə fətə üzərində məbni. نُونُ تَأْكِيدٍ، لاَ مَحَلَّ لَهَا مِنَ الْإِعْرَابِ، وَ اسْمُهَا ضَمِيرٌ مُسْتَتِرٌ جَوَازًا، تَقْدِيرُهُ؛ هُوَ Tə'kid nunu, i'rabda yeri yoxdur, Naib-i Fail, ehtimalən gizli zamir, təqdiri 'huve'. حَرْفُ جَرٍّ، مَبْنِيٌّ عَلَى السُّكُونِ، لاَ مَحَلَّ لَهَا مِنَ الْإِعْرَابِ Hərf-i cər, sükun üzərində məbni, i'rabda yeri yoxdur. مَجْرُورٌ بِمِنْ، وَ عَلاَمَةُ جَرِّهِ الْيَاءُ نِيَابَةً عَنِ الْكَسْرَةِ لِأَنَّهُ جَمْعُ الْمُذَكَّرِ السَّالِمِ. اَلْجَارُّ وَ الْمَجْرُورُ مُتَعَلَّقَانِ بِخَبَرِ يَكُونًا Min ilə məcrur, cər əlaməti yədir, çünki cəm müzəkkər salimdir. Cər və məcrur 'yakuna'nın xəbəri ilə əlaqəlidir. وَ الْوَالِدَاتُ يُرْضِعْنَ Emzirən analar عَلَى حَسَبِ مَا قِبْلَهَا Öncəsinə görə gələn vav. مُبْتَدَأٌ، مَرْفُوعٌ، وَ عَلاَمَةُ رَفْعِهِ الضَّمَّةُ الظَّاهِرَةُ عَلَى آخِرِهِ لِأَنَّهُ جَمْعُ الْمُؤَنَّثِ السَّالِمُ Mübtəda, mərfu, mərfu əlaməti; cəm müənnəs salim olduğu üçün sonunda zahir dammadır. فِعْلٌ مُضَارِعٌ، مَبْنِيٌّ عَلَى السُّكُونِ لِإِتِّصَالِهِ بِنُونِ الْإِنَاثِ Nun-u inasın birləşməsi ilə sükun üzərində məbni olan muzari fel. نُونُ الْإِنَاثِ، ضَمِيرٌ مُتَّصِلٌ، مَبْنِيٌّ عَلَى الْفَتْحِ فِي مَحَلِّ رَفْعٍ، فَاعِلٌ Nun-u inas, birləşik zamir, mərfu məqamında fətə üzərində məbni olan fail. وَ الْجُمْلَةُ مِنَ الْفِعْلِ وَ الْفَاعِلِ فِي مَحَلِّ رَفْعٍ خَبَرُ الْمُبْتَدَإِ Fel və faildən ibarət cümlə mübtədanın xəbəri olaraq məqamən mərfudur. 🤖

لَيُسْجَنَنَّ وَ لَيَكُونًا مِنَ الصَّاغِرِينَ Əlbəttə zindana atılacaqlar və alçaldılanlardan olacaqlar
Cəza cümləsində, gizli olan kasemin cavabında gələn lâm, təqdiri: "Allaha and olsun ki"	لَ
Təqdiri "Allaha and olsun ki" olan gizli kasemin cavabında gələn lâm
Muzari fiil, te’kid nunu (ağır) birləşdiyinə görə fətə üzərində məbni olur