Mövzu ilə əlaqəli suallar və cavablar

سواللار و جوابلار

Suallar və Cavabları

١. ضَمَّه neçə yerdə rəf əlamətidir?

1. Damma neçə yerdə rəf əlamətidir?

ضَمَّه dörd yerdə rəf əlaməti olur

Damma dörd yerdə (3 isim {müfrəd, cəm təksir və cəm müənnəs salim} və 1 fiil {fiil-i muzari}) rəf əlaməti olur.

٢. Burada müfrəd isimdən məqsəd nədir?

2. Burada müfrəd isimdən məqsəd nədir?

Tesniyə və cəm olmayan, bu ikisinə əlavə edilməyən və də esma-i xamsədən olmayan isimlərdir. Müzekkər və ya müənnəs olmasında fərq yoxdur, misal: مُحَمَّدٌ və فَاطِمَةُ

Tesniyə və cəm olmayan, bu ikisinə əlavə edilməyən və də esma-i xamsədən olmayan isimlərdir. Müzekkər və ya müənnəs olmasında fərq yoxdur, misal: مُحَمَّدٌ və فَاطِمَةُ kimi.

٣. Müfrəd isimlərə dörd misal ver: birincisi damması axırında zahir olan müzekkər, ikincisi damması axırında mükəddər olan müzekkər, üçüncüsü damması axırında zahir olan müənnəs, dördüncüsü damması axırında mükəddər olan müənnəs olsun.

3. Birincisi damması axırında zahir olan müzekkər, ikincisi damması axırında mükəddər olan müzekkər, üçüncüsü damması axırında zahir olan müənnəs, dördüncüsü damması axırında mükəddər olan müənnəs isim olmaqla müfrəd isimlərə dörd misal ver.

Birincisi: زَيْدٌ, ikincisi: اَلْفَتَى, üçüncüsü: زَيْنَبُ, dördüncüsü: لَيْلَى

Birincisi زَيْدٌ, ikincisi اَلْفَتَى, üçüncüsü زَيْنَبُ, dördüncüsü لَيْلَى kimi.

٤. Cəm təksir nədir? Cəm təksirdəki dəyişiklik neçə növdür, hər bir növ üçün iki misal ver.

4. Cəm təksir nədir? Cəm təksirdəki dəyişiklik neçə növdür, hər bir növ üçün iki misal ver.

Cəm təksir: Müfrəd formasında dəyişikliklə iki müzekkər və müənnəs isimdən çoxuna işarə edən isimdir.

٥. Ref əlaməti olaraq damması mükəddər olan müzekkər isimlərə və ref əlaməti olaraq damması zahir olan müənnəs isimlərə işarə edən cəm təksirə misal ver!

5. Ref əlaməti olaraq damması mükəddər olan müzekkər isimlərə və ref əlaməti olaraq damması zahir olan müənnəs isimlərə işarə edən cəm təksirə misal ver!

جَاءَ الْجَرْحَى

Cərrahlar gəldi

جَاءَ الْمُسْلِمَاتُ

Müsəlman qadınlar gəldi

٦. Cəm müənnəs salim nədir?

6. Cəm müənnəs salim nədir?

Cəm müənnəs salim: Axırına elif və tə əlavə edilməklə iki müənnəs isimdən çoxuna işarə edən isimdir, misal: مُؤْمِنَاتٌ "Mömin qadınlar" kimi.

Müfrədi	Cəmi
مُسْلِمَةٌ	مُسْلِمَاتٌ
مُعَلٍّمَةٌ	مُعَلِّمَاتٌ
مُمَرِّضَةٌ	مُمَرِّضَاتٌ

٧. Cəm müənnəs salim isimlərdə damma mükəddər olurmu?

7. Cəm müənnəs salim isimlərdə damma mükəddər olurmu?

اَلضَّمَّةُ جَمْعِ الْمُؤَنَّثِ السَّالِمِ ÜÇÜN MÜQƏDDƏR ƏLAMƏT OLMUR, ANCAQ YAİ MÜTƏKƏLLİMƏ ƏLAVƏ OLUNDUQDA, MİSAL: هَذِهِ شَجَرَاتِي

Damma, cəm müənnəs salim isimlər üçün müqəddər bir rəf əlaməti olmur. Lakin cəm müənnəs salim isim ya-i mütəkəllimə əlavə olunarsa, o zaman münasibətə görə ya-i mütəkəllimin qabağında müqəddər damma qəbul edilir, misal: هَذِهِ شَجَرَاتِي "Bunlar mənim ağaclarım" kimi.

٨. Əgər cəm isimdə axırda olan əlif əlavə deyilsə, yəni müfrəddə də varsa, o isim hansı növ olur, misal ver. Belə bir ismin i'rabı necə olur?

8. Sonu əlif və te ilə bitən cəm isimdə əlif əlavə deyilsə, yəni müfrəddə də varsa, o isim hansı növ olur, misal ver. Belə bir ismin i'rabı necə olur?

Əgər cəm müənnəs salimdəki əlif əlavə deyilsə, yəni müfrəddə də varsa, o zaman belə bir ismin cəm müənnəs salimi olmur, əksinə o cəm isim cəm təksir olur. Müfrədi اَلْقَاضِي olan sözün قَضَى formasında əlif var və cəmi قُضَاتٌ kimi deyil, قُضَاةٌ kimi cəm təksir olur. Te hərfi də belədir, misal: مَيْتٌ "ölü" sözünün cəmi أَمْوَاتٌ olur. Görünüşdə axırı əlif və te ilədir, amma cəm müənnəs salim deyil, cəm təksirdir.

٩. Fiil-i Muzari nə zaman damma ilə mə'ruf olur?

9. Fiil-i Muzari nə vaxt damma ilə mə'ruf olur və fiil-i muzari üçün rəf əlaməti nə vaxt damma olur?

Əgər muzari fiilə tesniyə əlifi, cəm vavı, müxataba ya'sı, nun-u tə'kid (yüngül və şiddətli), nun-u nisvə birləşməyibsə, muzari fiil zahir damma ilə rəf olunur.

Tesniyə əlifi, cəm vavı, müxataba ya'sı, nun-u tə'kid (yüngül və şiddətli), nun-u nisvə muzari fiilə birləşmədikdə, muzari fiil zahir damma ilə rəf olunur.

١٠. Ref əlaməti müqəddər damma olan muzari fiil üçün üç fərqli misal ver!

10. Rəf əlaməti müqəddər damma olan muzari fiil üçün üç fərqli misal ver!

يَرْمِي زَيْدٌ الْحَجَرَ

Zeyd daşı atır

يَرْضَى زَيْدٌ عَمْرًا

Zeyd Amrı razı salır

يَهْدِي اللهُ الْمُؤْمِنِينَ إِلَى هِدَايَتِهِ

Allah möminləri hidayətinə yönəldir

فِعْلٌ مُضَارِعٌ، مَرْفُوعٌ لِتَجَرُّدِهِ عَنِ النَّوَاصِبِ وَ الْجَوَازِمِ وَ عَلاَمَةُ رَفْعِهِ الضَّمَّةُ الْمُقَدَّرَةُ عَلَى الْيَاءِ مَنْعَ مِنْ ظُهُورِهَا الثِّقَلُ	يَرْمِي
Muzari fiil, nasb və cəzm edənlərdən təcrid olunduğu üçün mə'rufdur, rəf əlaməti isə ağırlıq səbəbindən dammanın zahirən görünməsinin qarşısı alındığı üçün ya üzərində müqəddər dammadır
فِعْلٌ مُضَارِعٌ، مَرْفُوعٌ لِتَجَرُّدِهِ عَنِ النَّوَاصِبِ وَ الْجَوَازِمِ وَ عَلاَمَةُ رَفْعِهِ الضَّمَّةُ الْمُقَدَّرَةُ عَلَى الْأَلِفِ مَنْعَ مِنْ ظُهُورِهَا التَّعَذُّرُ	يَرْضَى
Muzari fiil, nasb və cəzm edənlərdən təcrid olunduğu üçün mə'rufdur, rəf əlaməti isə çətinlik səbəbindən dammanın zahirən görünməsinin qarşısı alındığı üçün əlif üzərində müqəddər dammadır
فِعْلٌ مُضَارِعٌ، مَرْفُوعٌ لِتَجَرُّدِهِ عَنِ النَّوَاصِبِ وَ الْجَوَازِمِ وَ عَلاَمَةُ رَفْعِهِ الضَّمَّةُ الْمُقَدَّرَةُ عَلَى الْيَاءِ مَنْعَ مِنْ ظُهُورِهَا الثِّقَلُ	يَهْدِي
Muzari fiil, nasb və cəzm edənlərdən təcrid olunduğu üçün mə'rufdur, rəf əlaməti isə ağırlıq səbəbindən dammanın zahirən görünməsinin qarşısı alındığı üçün ya üzərində müqəddər dammadır