j. Sıla Hərfləri

حُرُوفُ الصِّلَةِ

Sıla hərfləri, yəni; İN, ƏN, MA, LA, MIN, BƏ və LAM hərfləridir. Məsələn, İN hərfi; belə: MA İN RAƏYTÜ ZEYDƏ – "Zeydi heç görmədim" kimi. Şair demişdir:

MA İN RAƏYTÜ VƏ LA SƏMİTÜ BİHİ

KƏLYAUMİ HANİƏ ƏNİQİN CURBİN

Yəni: "Bu gün dişi dəvələrin yarasını (uyuzunu, xəstəliyini) katranla müalicə edən qadını nə gördüm, nə də eşitdim" kimi. ƏN hərfi isə, LƏMMA ƏN – Allah-Təalanın sözündə olduğu kimi: FƏLƏMMA ƏN CƏƏL BƏŞİR – "Müjdəçi gəldiyi zaman" (Yusuf surəsi, 96). MA hərfi isə, MƏHMƏ sözündə – Allah-Təalanın sözündə olduğu kimi: MƏHMƏ TƏTİNƏ BİHİ MIN AYƏ – "Bizə nə ayə gətirsən də..." (Əraf surəsi, 132). EYİNƏMA sözündəki MA – Allah-Təalanın sözündə olduğu kimi: EYİNƏMA TƏKUNU YUDRİKUKUM ƏL-MƏVT – "Harada olsanız, ölüm sizi tutacaq" (Nisa surəsi, 78). FƏBİMA sözündəki MA – Allah-Təalanın sözündə olduğu kimi: FƏBİMA RƏHMƏTİN MINƏLLAHİ LİNTƏ LƏHUM – "Allahın rəhməti ilə onlara yumşaq davrandın" (Ali İmran surəsi, 159). LİƏLLA sözündəki LA – Allah-Təalanın sözündə olduğu kimi: LİƏLLA YAƏLƏMƏ ƏHLƏL-KİTAB – "Kitab əhli bilsin deyə" (Hədid surəsi, 29). LA sözündə – Allah-Təalanın sözündə olduğu kimi: LA UQSİMU – "And içirəm" (Qiyamə surəsi, 1). MIN sözündə – Məsələn: MA CƏƏNİ MIN ƏHƏD – "Heç kim mənə gəlmədi" kimi. BƏ sözündə – Məsələn: MA ZEYDUN BİQAYİM – "Zeyd ayaqda deyil" kimi. LAM sözündə – Allah-Təalanın sözündə olduğu kimi: RADİFƏ LƏKUM – "Arxanızca gəldi" (Nəml surəsi, 72).

Sıla (Zaid) Hərfləri

Sıla hərfləri, yəni zaid hərflər; İN, ƏN, MA, LA, MIN, BƏ və LAM hərfləridir.

إِنْ	أَنْ
مَا	لاَ
مِنْ	بِ
لَِ

İn-i zaideyə gəldikdə; bu nümunədə olduğu kimidir;

مَا إِنْ رَأَيْتُ زَيْدًا

"Zeydi qətiyyən görmədim" kimi.

Şairin bu sözündə də olduğu kimi;

مَا إِنْ رَأَيْتُ وَ لاَ سَمِعْتُ بِهِ

كَالْيَوْمِ هَانِئَ أَنْيُقٍ جُرْبٍ

"Dişi dəvələrin yarasını (uyuzunu, xəstəliklərini) bu günkü kimi müalicə edən (qatranla sıvayan) bir qadını qətiyyən nə gördüm, nə eşitdim" kimi.

En-i zaideyə gəldikdə; Allah-Təalanın bu ayəsində lemmadan sonra gələn en kimi;

فَلَمَّا أَنْ جَاءَ الْبَشِيرُ

"Müjdə verən gəldiyi zaman" kimi, təqdiri فَلَمَّا جَاءَ kimidir.

مَهْمَا mehma sözündəki ma-i zaide, Allah-Təalanın bu ayəsində olduğu kimi;

مَهْمَا تَأْتِنَا بِهِ مِنْ آيَةٍ

"Ayə olaraq bizə nə gətirsən..." kimi.

Eynema’dakı ma-i zaide, Allah-Təalanın bu ayəsində olduğu kimi;

أَيْنَمَا تَكُونُوا يُدْرِكُكُمْ الْمَوْتُ

"Harada olsanız da ölüm sizi tutar" kimi, təqdiri أَيْنَ تَكُونُوا kimidir.

Bima sözündəki ma-i zaide, Allah-Təalanın bu ayəsində olduğu kimi;

فَبِمَا رَحْمَةٍ مِنَ اللهِ لِنْتَ لَهُمْ

"Allahdan olan bir rəhmət ilə onlara yumşaq davrandın" kimi, təqdiri فَبِرَحْمَةٍ kimidir.

La-i zaideyə gəldikdə; Allah-Təalanın bu ayəsində olduğu kimi;

لِئَلَّا يَعْلَمَ أَهْلُ الْكِتَابِ

"Kitab əhli bilsin deyə" kimi, təqdiri لِأَنْ يَعْلَمَ kimidir.

Yenə ayədəki la-i zaide;

لاَ أُقْسِمُ

"And içirəm" kimi, təqdiri أُقْسِمُ kimidir.

Bu nümunədəki min-i zaide;

مَا جَاءَنِي مِنْ أَحَدٍ

"Mənə heç kim gəlmədi" kimi, təqdiri مَا جَاءَنِي أَحَدٌ kimidir.

Bu nümunədəki ba-i zaide;

مَا زَيْدٌ بِقَائِمٍ

"Zeyd ayaqda deyil" kimi, təqdiri مَا زَيْدٌ قَائِمٌ və ya مَا زَيْدٌ قَائِمًا kimidir.

Bu ayədəki lam-i zaide;

رَدِفَ لَكُمْ

"Arxanızca düşdü" kimi, təqdiri رَدِفَكُمْ kimidir.