İssabera إصبر Feli

وَ نَحْوُ؛ İssabər (sabretti) fiili də iftiâl babında idqamlı fiillərdəndir. İssabər sözünü istabər kimi tələffüz etmək də caizdir. Bu issabər və ya istabər fiilinin əsli istəbər şəklindədir. Çünki 'sad' hərfi musta’liye-i mutbika hərflərindən sayılır. Musta’liye – dilin yuxarı qalxması, mutbika isə dilin damaqla uyğun olmasıdır. Musta’liye-i mutbika hərfləri bu ifadələrdə cəmlənib: صط ضظ خفق – bu yeddi hərfin ilk dördü musta’liye-i mutbika, yəni dilin yuxarı qalxıb damaqla uyğun olmasını tələb edən hərflərdir; son üçü isə yalnız musta’liye, yəni dilin yuxarı qalxmasını tələb edən hərflərdir. 'Te' hərfi isə munxəfid, yəni dili aşağı çəkən hərfdir. Buna görə istəbər fiilində 'te' hərfi 'ta'ya çevrilir və söz istabər olur. Aralarında məsafə olduğu üçün və 'te' ilə 'ta' mahrəcdə yaxın olduğu üçün istabər olur. Sitte (altı) sözündə olduğu kimi, bu sözün əsli sidsun şəklindədir. Sidsun sözündəki 'sin' və 'dal' hərfləri 'te'yə çevrilir, çünki 'sin' və 'te' mehmus hərfi olma baxımından, 'dal' isə mahrəcdə 'te' ilə yaxın olduğu üçün. Sonra idqam edilir. Sonra sənə idqam etmək caizdir... İdgamdan sonra sənin üçün idqam caizdir, yəni إِصْطَبَرَ feilindəki 'ta' hərfini 'sad' hərfinə çevirməyin, iki hərfin birləşməsini nəzərə alaraq, isti’la (dili yuxarı qaldırmaq) məsələsində, məsələn إِصَّبَرَ kimi. Amma sənin üçün idqam caiz deyil, yəni إِصْطَبَرَ feilindəki 'sad' hərfini 'ta' hərfinə çevirmək məsələsində, çünki 'sad' hərfi 'ta' hərfindən səsin çəkilməsində daha böyüktür. Yəni, إِطَّبَرَ demək caiz deyil. Amma bəyan etmək də caizdir, yəni إِصْطَبَرَ deyə bilərsən, çünki 'sad' və 'ta' hərfləri zatları baxımından eyni cinsdən deyillər. Metnin Ümumi Mənası: إِصَّبَرَ feilinin əsli إِصْتَبَرَ şəklindədir. Lakin إِصْطَبَرَ demək də caizdir. Çünki 'sad' hərfi musta’liye-i mutbika, yəni dili yuxarı qaldırıb damaqla uyğunlaşan hərfdir. Musta’liye-i mutbika hərfləri ص ط ض ظ, خ ف ق şəklindədir. Bunlardan ilk dördü musta’liye-i mutbika, son üçü isə yalnız musta’liye hərfləridir. إِصْتَبَرَ feilindəki 'te' hərfi 'ta' hərfinə çevrilir. 'Te' hərfi birbaşa 'sad' olmur, çünki 'te' ilə 'sad' arasında məsafə var. Amma 'te' ilə 'ta' arasında mahreçdə yaxınlıq var. Bu halda إِصْتَبَرَ feilimiz إِصْطَبَرَ olur. Tıpkı سِتٌّ (“altı”) sözündə olduğu kimi. Bu sözün əsli سِدْسٌ şəklindədir. Zaten sıra sayısı olaraq altıncıya اَلسَّادِسُ deyirik. سِدْسٌ sözündəki 'sin' və 'dal' hərfləri 'te' hərfinə çevrilir, çünki 'sin' hərfinin 'te' ilə mehmuse olma baxımından yaxınlığı və 'dal' hərfinin də 'te' ilə mahreçdə yaxınlığı var. سِدْسٌ sözündə 'dal' və 'sin' 'te' olunca, سِتْتٌ olan sözümüz idqam edilir və سِتٌّ olur. İsti’la (dilin yuxarı qaldırılması) məsələsində bir olmaları nəzərə alınaraq 'ta' hərfini 'sad' hərfinə çevirib إِصْطَبَرَ feilini إِصْصَبَرَ, yəni إِصَّبَرَ kimi idqam etmək də caizdir. Amma إِصْطَبَرَ feilində 'sad' hərfi səsin çəkilməsində 'ta' hərfindən böyük olduğu üçün 'ta' hərfi kimi idqam etmək caiz deyil. Yəni إِصْطَبَرَ feilində 'sad'ı 'ta' edib إِطْطَبَرَ, yəni إِطَّبَرَ demək caiz deyil. Lakin إِصْطَبَرَ feilində 'ta' və 'sad' hərfləri zatları baxımından eyni cinsdən olmadıqları üçün bəyan edib idqam etməmək və harfləri ayırıb إِصْطَبَرَ kimi tələffüz etmək də caizdir.