Məcrur İsimlərin Babı

بَابُ الْمَخْفُوضَاتِ الْأَسْمَاءِ

اَلْمَخْفُوضَاتُ ثَلاَثَةٌ؛ مَخْفُوضٌ بِالْحَرْفِ وَ مَخْفُوضٌ بِالْإِضَافَةِ وَ تَابِعٌ لِلْمَخْفُوضِ. فَأَمَّا الْمَخْفُوضُ بِالْحَرْفِ؛ فَهُوَ مَا يُخْفَضُ بِمِنْ وَ إِلَى وَ عَنْ وَ عَلَى وَ فِي وَ رُبَّ وَ الْبَاءِ وَ الْكَافِ وَ اللَّامِ وَ حُرُوفِ الْقَسَمِ وَ هِيَ؛ الْوَاوُ وَ الْبَاءُ وَ التَّاءُ أَوْ بِوَاوِ رُبَّ وَ بِمُذْ وَ مُنْذُ. وَ أَمَّا الْمَخْفُوضُ بِالْإِضَافَةِ؛ فَنَحْوُ قَوْلِكَ؛ غُلاَمُ زَيْدٍ. وَ هُوَ عَلَى قِسْمَيْنِ؛ مَا يُقَدَّرُ بِاللَّامِ وَ مَا يُقَدَّرُ بِمِنْ. فَألَّذِي يُقَدَّرُ بِاللَّامِ، نَحْوُ؛ غُلاَمُ زَيْدٍ وَ ألَّذِي يُقَدَّرُ بِمِنْ، نَحْوُ؛ ثَوْبُ خَزٍّ وَ بَابُ سَاجٍ وَ خَاتَمُ حَدِيدٍ. تَمَّ الْكِتَابُ بِعَوْنِ اللهِ تَعَالَى

اَلْمَخْفُوضَاتُ ثَلاَثَةٌ Mecrur isimlər üç hissəyə bölünür; مَخْفُوضٌ بِالْحَرْفِ hərf ilə mecrur olanlar, وَ مَخْفُوضٌ بِالْإِضَافَةِ izafət ilə mecrur olanlar, وَ تَابِعٌ لِلْمَخْفُوضِ və mecrur sözə tabe olmaqla mecrur olanlar. فَأَمَّا الْمَخْفُوضُ بِالْحَرْفِ hərf ilə mecrur olana gəldikdə; فَهُوَ مَا يُخْفَضُ bu sözlər cer olunur بِمِنْ min ilə, إِلَى ila ilə, عَنْ an ilə, عَلَى ala ilə, فِي fi ilə, رُبَّ rubbə ilə, الْبَاءِ ba ilə, الْكَافِ kaf ilə, اللَّامِ lam ilə, وَ حُرُوفِ الْقَسَمِ və qəsəm hərfləri ilə; وَ هِيَ bunlar; الْوَاوُ وَ الْبَاءُ وَ التَّاءُ vav, ba və ta’dır, أَوْ və ya, بِوَاوِ رُبَّ rubbə yerinə gələn vav ilə, وَ بِمُذْ وَ مُنْذُ muz və munzu ilə. وَ أَمَّا الْمَخْفُوضُ بِالْإِضَافَةِ izafət ilə mecrur olana gəldikdə; فَنَحْوُ قَوْلِكَ misal olaraq sənin bu sözündəki kimi; غُلاَمُ زَيْدٍ "Zeydin oğlu" kimi. İzafət ilə mecrur olanlar وَ هُوَ عَلَى قِسْمَيْنِ iki hissəyə bölünür; birincisi مَا يُقَدَّرُ بِاللَّامِ lam ilə təqdir olunur, ikincisi də وَ مَا يُقَدَّرُ بِمِنْ min ilə təqdir olunur. فَألَّذِي يُقَدَّرُ بِاللَّامِ lam ilə təqdir olunan izafət; misal olaraq: غُلاَمُ زَيْدٍ "Zeydin oğlu", وَ ألَّذِي يُقَدَّرُ بِمِنْ min ilə təqdir olunan izafət; misal olaraq: ثَوْبُ خَزٍّ "İpəkdən paltar", بَابُ سَاجٍ "Sacdan qapı", خَاتَمُ حَدِيدٍ "Dəmir üzük" kimi. تَمَّ الْكِتَابُ بِعَوْنِ اللهِ تَعَالَى Allahın köməyi ilə kitab tamamlandı.

Mecrur İsimlərin Babı

Mecrurlar üç hissəyə bölünür: hərf ilə, izafət ilə və bunlara tabe olanlar ilə. Hərf ilə mecrur olanlara gəldikdə; مِنْ min, إِلَى ila, عَنْ an, عَلَى ala, فِي fiy, رُبَّ rubbe, الْبَاءِ ba, الْكَافِ kef, ke, اللَّامِ lam, li, vav, ya, ta olan kasem hərfləri və həmçinin rubbe vavı, muz və munzu ilə də mecrur olurlar. İzafət ilə mecrur olanlara misal:

غُلاَمُ زَيْدٍ

"Zeydin oğlu" kimidir.

İzafət ilə mecrur olma iki hissəyə bölünür. Birincisi lamın, ikincisi isə minin təqdiri ilədir. Lamın təqdirinə misal:

غُلاَمُ زَيْدٍ

"Zeydin oğlu" kimi, lam təqdiri ilə;

غُلاَمُ لِزَيْدٍ

"Zeydin oğlu" kimidir.

Minin təqdirinə misal:

ثَوْبُ خَزٍّ

"İpəkdən paltar" kimi, min təqdiri;

ثَوْبُ مِنْ حَزٍّ

"İpəkdən paltar" kimidir.

بَابُ سَاجٍ

"Sacdan qapı", min təqdiri;

بَابُ مِنْ سَاجٍ

"Sacdan qapı" kimidir.

خَاتَمُ حَدِيدٍ

"Dəmir üzük" kimi, min təqdiri;

خَاتَمُ مِنْ حَدِيدٍ

"Dəmir üzük" kimidir.

Allah Təalanın köməyi ilə kitab tamam oldu.