Mənsub müttəsil zamirlər

وَ اثْنَا عَشَرَ لِلْمَنْصُوبِ الْمُتَّصِلِ، نَحْوُ؛ ضَرَبَهُ إِلَى ضَرَبَنَا. وَ لاَ يَجُوزُ فِيهِ اجْتِمَاعُ ضَمِيرَيِ الْفَاعِلِ وَ الْمَفْعُولِ فِي الْمِثْلِ ضَرَبْتَكَ وَ ضَرَبْتُنِي، حَتَّى لاَ يَصِيرَ الشَّخْصُ الْوَاحِدُ فَاعِلاً وَ مَفْعُولاً فِي حَالَةٍ وَاحِدَةٍ إِلاَّ فِي أَفَعَالِ الْقُلُوبِ، نَحْوُ؛ عَلِمْتَكَ فَاضِلاً وَ عَلِمْتُنِي فَاضِلاً. لِأَنَّ الْمَفْعُولَ الْأَوَّلَ لَيْسَ بِمَفْعُولٍ فِي الْحَقِيقَةِ وَ لِهَذَا قِيلَ فِي تَقْدِيرِهِ؛ عَلِمْتَ فَضْلَكَ وَ عَلِمْتُ فَضْلِي

وَ اثْنَا عَشَرَ on iki zamir, لِلْمَنْصُوبِ الْمُتَّصِلِ mensub müttəsil zamir üçün, نَحْوُ misal; ضَرَبَهُ “Ona vurdu” feilindəki bitişik zamirdən, إِلَى ta, ضَرَبَنَا “Bizə vurdu” feilindəki zamirə qədər, وَ لاَ يَجُوزُ caiz deyil, فِيهِ o ifadədə ki, اجْتِمَاعُ bir arada olması, ضَمِيرَيِ الْفَاعِلِ وَ الْمَفْعُولِ fail və meful zamiri, فِي الْمِثْلِ bu misallarda olduğu kimi; ضَرَبْتَكَ “Sənə vurdun”, ضَرَبْتُنِي “Mənə vurdum” ifadələrində olduğu kimi, حَتَّى yəni, لاَ يَصِيرَ olmasın, الشَّخْصُ الْوَاحِدُ bir şəxs, فَاعِلاً وَ مَفْعُولاً həm fail həm də meful, فِي حَالَةٍ وَاحِدَةٍ bir vəziyyətdə, إِلاَّ فِي أَفَعَالِ الْقُلُوبِ yalnız bu hal qəlb fellərində mümkündür, نَحْوُ misal; عَلِمْتَكَ فَاضِلاً “Səni fəzilətli bildim” və عَلِمْتُنِي فَاضِلاً “Məni fəzilətli bildim” kimi. لِأَنَّ الْمَفْعُولَ الْأَوَّلَ çünki bu qəlb fellərində birinci meful, yəni birinci misaldakı ـكَ və ikinci misaldakı ـنِي ifadələri, لَيْسَ بِمَفْعُولٍ meful deyil, فِي الْحَقِيقَةِ həqiqətdə yəni həqiqi meful deyil, وَ لِهَذَا قِيلَ bu səbəbdən bu ifadələr üçün deyilir, فِي تَقْدِيرِهِ təqdiri belədir; عَلِمْتَ فَضْلَكَ “Fəzilətini bildim” və عَلِمْتُ فَضْلِي “Fəzilətimi bildim” kimi.

Mətnin Ümumi Mənası: On iki zamir də mensub müttəsil zamirlər üçündür;

ـهُمْ	ـهُمَا	ـهُ
ـهُنَّ		ـهَا
ـكُمْ	ـكُمَا	ـكَ
ـكُنَّ		ـكِ
ـنَا ـنِي

Bir şəxsin, bir halda ضَرَبْتَكَ və ضَرَبْتُنِي misallarında olduğu kimi həm fail, həm də meful olub bir araya gəlməməsi üçün fail və mefulun bir arada olması caiz olmamışdır. Lakin qəlb fiillərində bu hal عَلِمْتَكَ فَاضِلاً və عَلِمْتُنِي فَاضِلاً misallarında olduğu kimi caizdir. Bu misallardakı ilk mefullər həqiqi meful deyil və bu səbəbdən bu ifadələr عَلِمْتَ فَضْلَكَ və عَلِمْتُ فَضْلِي kimi təqdir edilir deyilmişdir.