Məf'ul-u Mutlaqa Aid Hökm

وَ قَدْ يَكُونُ بِغَيْرِ لَفْظِهِ، نَحْوُ؛ قَعَدْتُ جُلُوسًا. وَ قَدْ يُحْذَفُ فِعْلُهُ لِقِيَامِ قَرِينَةٍ، نَحْوُ؛ أَيْضًا أَيْ آضَ أَيْضًا. وَ يَجُوزُ تَقْدِيمُهُ عَلَى عَامِلِهِ وَ لاَ يَلْزَمُ الْعَامِلَ

وَ قَدْ يَكُونُ və bəzən meful-u mutlağın amili olur, بِغَيْرِ لَفْظِهِ meful-u mutlağın ləfzinin başqası ilə, yəni failin işlədiyi fiil ilə eyni cinsdən olmaya bilər; نَحْوُ misalı belədir; قَعَدْتُ جُلُوسًا "Oturuşla oturdum" kimi. وَ قَدْ يُحْذَفُ və bəzən hazf edilir, فِعْلُهُ o meful-u mutlağın fiili, لِقِيَامِ قَرِينَةٍ ona dəlalət edən bir karinə mövcud olduqda, نَحْوُ misalı belədir; أَيْضًا "Geri dönmək ilə döndü" أَيْ yəni hazf olunan fiil ilə birlikdə tərkibin təqdiri آضَ أَيْضًا "Əvvəlki geri dönmək ilə döndü" kimidir. وَ يَجُوزُ və caizdir, تَقْدِيمُهُ meful-u mutlağın təqdim edilməsi, yəni öndə gəlməsi, عَلَى عَامِلِهِ amilinin üzərinə, وَ لاَ يَلْزَمُ və meful-u mutlaq lazım deyil, الْعَامِلَ bir amilə.

Mətnin Ümumi Mənası: Meful-u mutlaq bəzən fiilin ləfzindən başqa bir ləfzi olaraq gəlir, misal;

قَعَدْتُ جُلُوسًا

"Oturuşla oturdum" tərkibindəki جُلُوسًا fiili kimi. Bu tərkibdə جُلُوسًا ləfzı meful-u mutlaqdır. قَعَدَ fiili onun amilidir. Misalda göründüyü kimi amil ilə meful-u mutlaq olan ləfzi bir-birindən fərqlidir.

*Meful-u mutlağın fiili, ona dəlalət edən bir karinə mövcud olduqda hazf edilə bilər, misal;

أَيْضًا

"Geri dönmək ilə döndü" kimi. Bu ləfzin əsli isə;

آضَ أَيْضًا

"Əvvəlki geri dönmək ilə döndü" kimidir. Bu əsas tərkibdə amil olan fiil آضَ "döndü" fiilidir. Meful-u mutlaq olan ləfzi isə أَيْضًا ləfzidir. Meful-u mutlaq olan أَيْضًا ləfzı çox istifadə olunduğundan amili olan آضَ fiili mütləq hazf edilmişdir, çünki أَيْضًا ləfzinin içində آضَ fiilinin mənası mövcuddur.

*Meful-u mutlağın amilindən əvvəl zikr edilməsi caizdir. Meful-u mutlaq fail kimi deyil. Failə amili olan fiil gərəkdir. Lakin meful-u mutlaqda əməl edə biləcək hər hansı bir amil ilə birlikdə meful-u mutlağın zikr edilməsi vacib deyil. Qısası, meful-u mutlaq olan ləfzi hər zaman bir amil gərək deyil. أَيْضًا və ya شُكْرًا kimi tək başına deyilə bilər.