Əsas ədədlər

Hər hansı bir varlığın sayını bildirən sözlərə ədəd və sayı bildirilən sözə isə mədud deyilir. Ədəd (sayı) və mədud (saylan) arasında müənnəs və müzəkkər uyğunluğu və ya ziddiyyəti, müfrəd və ya cəmi olması, irabının dəyişməsi kimi bir sıra əlaqələr mövcuddur. 

Türkcə Rəqəm	Ərəbcə Rəqəm	Müənnəs	Müzəkkər
0	٠	صِفْرٌ	صِفْرٌ
1	١	وَاحِدَةٌ	وَاحِدٌ
2	٢	إِثْنَتَانِ	إِثْنَانِ
3	٣	ثَلاَثٌ	ثَلاَثَةٌ
4	٤	أَرْبَعٌ	أَرْبَعَةٌ
5	٥	خَمْسٌ	خَمْسَةٌ
6	٦	سِتٌّ	سِتَّةٌ
7	٧	سَبْعٌ	سَبْعَةٌ
8	٨	ثَمَانٍ	ثَمَانِيَةٌ
9	٩	تِسْعٌ	تِسْعَةٌ
10	١٠	عَشَرٌ	عَشَرَةٌ

Cədvəldə də göründüyü kimi, Ərəbcədə 3 və 10 daxil olmaqla bu ikisi arasındakı bütün saylarda əgər mədud (saylan) söz müzəkkərdirsə, ədəd (sayı) müənnəs, əgər mədud (saylan) söz müənnəsdirsə, ədəd (sayı) müzəkkər olur. 3 və 10 daxil olmaqla və aralarındakı saylarda bu xüsusiyyəti unutmayaq.

ثَلَاثَةُ طُلَّابٍ

3 oğlan tələbə

Mədud saylan اَلْمَعْدُودُ	Ədəd sayı اَلْعَدَدُ
طُلَّابٍ	ثَلَاثَةُ
Müzəkkər isim	ta-lı ədəd

Cədvəldə göründüyü kimi, mədud olan söz cəmi müzəkkər mükəssər formada gələn bir isimdir. Bu mədud olan sözə muzaf olaraq gələn ədəd sözü də 3-dən 10-a qədər olan saylardan biri olduğu üçün cinsiyyət baxımından zidd olmaq məcburiyyətindədir və buna görə də ta-i müənnəs alaraq gəlmişdir. 

ثَلاَثُ طَالِبَاتٍ

3 qız tələbə

Mədud saylan اَلْمَعْدُودُ	Ədəd sayı اَلْعَدَدُ
طَالِبَاتٍ	ثَلاَثُ
Müənnəs isim	ta-sız ədəd

Cədvəldə göründüyü kimi, mədud olan söz cəmi müənnəs salim formada gələn bir isimdir. Bu mədud olan sözə muzaf olaraq gələn ədəd sözü də 3-dən 10-a qədər olan saylardan biri olduğu üçün cinsiyyət baxımından zidd olmaq məcburiyyətindədir və buna görə də ta-i müənnəs almadan gəlmişdir. 

Bu xüsusiyyətlə birlikdə, əgər mədud söz təkdirsə, onun yanına vahidun və ya vahidetun qoymağımız sözü əlavə olaraq vurğulamağımıza səbəb olur, deməsək də olar, amma desək vurğunu gücləndirir. Eyni şəkildə, əgər mədud olan söz təsniyədirsə, onun təsniyə formada işlədilməsi kifayətdir, lakin isnani və ya isnetani kimi ədəd də əlavə etmək istəsək, yenə vurğunu gücləndirmiş olarıq. 

1 qələm	قَلَمٌ وَاحِدٌ
1 qələm	قَلَمٌ
2 qələm	قَلَمَانِ اثْنَانِ
2 qələm	قَلَمَانِ

Cədvəldə göründüyü kimi, 1 və 2 ədəd olan varlıqlarda ədəd istifadə etməyə ehtiyac yoxdur, ancaq vurğulamaq üçün istifadə edə bilərik. 

Bütün bunları və daha artığını misallarla öyrənəcəyik..