Rübai Mücərrəd | 1 Bab

Rübai mücerred, yəni bütün hərfləri feil kökündən olan 4 hərfli feil növüdür. Bu da فَعْلَلَ "fə'ləle" vəznidir. Bu vəzndən gələn دَحْرَجَ "dəhrəcə-yuvarladı" feilinin adı bəzən bu bab üçün işlədilə bilər. Bu bab adətən mütəaddi feiləri əhatə etsə də, bəzən lazım feiləri də əhatə edə bilər.

Lam ul-fiil 2	Lam ul-fiil	Ayn ul-fiil	Fa ul-fiil
ـلَ	ـلَـ	ـعْـ	فَ
جَ	ـرَ	حْـ	دَ
دَحْرَجَ - فَعْلَلَ

Bu bab adətən mütəaddi feiləri əhatə etsə də, bəzən lazım feiləri də əhatə edə bilər. Bu babdakı bütün hərflər əsldir, yəni hər hansı bir hərfi çıxarsaq, mənası qalmaz.

Rübai mücerred	Məzdər	Muzari	Mazi
Vəzn	فَعْلَلَةً	يُفَعْلِلُ	فَعْلَلَ
Mövzun	دَحْرَجَةً	يُدَحْرِجُ	دَحْرَجَ

Dəhrəcə babından gələn feilər

Rübai mücerred	Məzdər	Muzari	Mazi
Məzdər	فَعْلَلَةً	يُفَعْلِلُ	فَعْلَلَ
itaət etmək	دَرْبَحَةً	يُدَرْبِحُ	دَرْبَحَ
çox gülmək	قَهْقَهَةً	يُقَهْقِهُ	قَهْقَهَ
titrəmək	زِلْزالاً	يُزَلْزِلُ	زَلْزَلَ
pıçıldamaq	وِسْوَاسًا	يُوَسْوِسُ	وَسْوَسَ
tənzimləmək	هَنْدَسَةً	يُهَنْدِسُ	هَنْدَسَ
yırğalanmaq	قَلْقَلَةً	يُقَلْقِلُ	قَلْقَلَ
isbat etmək	بَرْهَنَةً	يُبَرْهِنُ	بَرْهَنَ
kəkələmək	تَمْتَمَةً	يُتَمْتِمُ	تَمْتَمَ

Nümunə cümlələr

يُقَهْقِهُ الطَّالِبُ فِي الْمَكْتَبَةِ

Tələbə kitabxanada ucadan güldü

دَحْرَجَ زَيْدٌ الْحَجَرَ

Zeyd daşı yuvarladı

دَرْبَحَ زَيْدٌ بِأُسْتَاذِهِ

Zeyd müəlliminə itaət etdi

زَلْزَلَ الْبَيْتُ

Ev titrədi

جَمْهَرَ الْمُعَلِّمُ الْمَعْلُومَاتِ فِي مَوْضُوعٍ

Müəllim məlumatları bir mövzuda topladı

*Bu babın məzdəri adətən فَعْلَلَةً formasında olsa da, bəzi feilərdə فِعْلاَلٌ vəznində də ola bilər. Cədvəldəki feilərə baxın.

Rübai mücerred	Məzdər	Muzari	Mazi
Məzdər	فِعْلاَلًا	يُفَعْلِلُ	فَعْلَلَ
titrəmək	زِلْزَالاً	يُزَلْزِلُ	زَلْزَلَ
pıçıldamaq	وِسْوَاسًا	يُوَسْوِسُ	وَسْوَسَ

Naht

Bu babın mazi forması naht üçün istifadə olunur. Yəni dua cümlələrində qısaltma yaratmaq üçündür. Aşağıdakı cədvələ diqqətlə baxın.

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ Rəhman və Rəhim olan Allahın adı ilə	بَسْمَلَ bismələ
اَلْحَمْدُ للهِ Həmd yalnız Allaha məxsusdur	حَمْدَلَ həmdələ
صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمِ Allahın salavatı və salamı onun üzərinə olsun	صَلْوَلَ salvələ
سُبْحَانَ اللهُ Allah pak və nöqsansızdır	سَبْحَلَ səbhələ
لاَ حَوْلَ وَ لاَ قُوَّةَ إِلاَّ بِاللهِ Güc və qüvvət yalnız Allahdandır	حَوْقَلَ həvqələ

Dəhrəcə feilinin Emsile-i Muttaridesi

(Mazi, Muzari, Əmr)

دَحْرَجُوا يُدَحْرِجُونَ لِيُدَحْرِجُوا	دَحْرَجَا يُدَحْرِجَانِ لِيُدَحْرِجَا	دَحْرَجَ يُدَحْرِجُ لِيُدَحْرِجْ
دَحْرَجْنَ يُدَحْرِجْنَ لِيُدَحْرِجْنَ	دَحْرَجَتَا تُدَحْرِجُ لِتُدَحْرِجَا	دَحْرَجَتْ تُدَحْرِجُ لِتُدَحْرِجْ
دَحْرَجْتُمْ تُدَحْرِجُونَ دَحْرِجُوا	دَحْرَجْتُمَا تُدَحْرِجَانِ دَحْرِجَا	دَحْرَجْتَ تُدَحْرِجُ دَحْرِجْ
دَحْرَجْنَ تُدَحْرِجْنَ دَحْرِجْنَ	دَحْرَجْتُمَا تُدَحْرِجَانِ دَحْرِجَا	دَحْرَجْتِ تُدَحْرِجِينَ دَحْرِجِي
دَحْرَجْنَا نُدَحْرِجُ دَحْرَجْتُ أُدَحْرِجُ

Dəhrəcə feilinin Emsile-i Muxtəlifəsi

فَعْلَلَ	دَحْرَجَ
يُفَعْلِلُ	يُدَحْرِجُ
فَعْلَلَةً	دَحْرَجَةً

فِعْلاَلًا	دِحْرَاجًا
مُفَعْلِلٌ	مُدَحْرِجٌ
مُفَعْلَلٌ	مُدَحْرَجٌ
لَمْ يُفَعْلِلْ	لَمْ يُدَحْرِجْ
لَمَّا يُفَعْلِلْ	لَمَّا يُدَحْرِجْ
مَا يُفَعْلِلُ	مَا يُدَحْرِجُ
لاَ يُفَعْلِلُ	لاَ يُدَحْرِجُ
لَنْ يُفَعْلِلَ	لَنْ يُدَحْرِجَ
لِيُفَعْلِلْ	لِيُدَحْرِجْ
لاَ يُفَعْلِلْ	لاَ يُدَحْرِجْ

فَعْلِلْ	دَحْرِجْ
لاَ تُفَعْلِلْ	لاَ تُدَحْرِجْ
مُفَعْلَلٌ	مُدَحْرَجَةُ
فَعْلَلَةً وَاحِدَةً	دَحْرَجَةً وَاحِدَةً
فَعْلَلَةً حَسَنَةً	دَحْرَجَةً حَسَنَةً
فُعَيْلِلَةٌ	دُحَيْرِجَةٌ
فَعْلَلِيٌّ	دَحْرَجِيٌّ
أَحْسَنُ فَعْلَلَةً	أَحْسَنُ دَحْرَجَةً
مَا أَحْسَنَ فَعْلَلَتَهُ	مَا أَحْسَنَ دَحْرَجَتَهُ
أَحْسِنْ بِفَعْلَلَتِهِ	أَحْسِنْ بِدَحْرَجَتِهِ