Mufa'ale مُفَاعَلَة 3-cü Bab

Mufa'ale babı quruluşuna görə qarşılıqlı hərəkət bildirir. Bu babdan gələn feilər qarşılıqlı edilən əməlləri ifadə edir. Sülasi mücərrəd bir feilə fa ul-feili ilə ayn ul-feili arasına bir elif əlavə etməklə bu babın keçmiş zaman formasını əldə edirik. Əvvəlcə lazım olan bir feil bu baba daxil olduqda müteaddi olur. Çünki edilən əməl qarşılıqlılıq səbəbilə bir məf'ula keçməli olur.

Bu qarşılıqlılıq bəzən birtərəfli ola bilər. Bu isə tərəflərdən birinin əməldən heç təsirlənmədiyi mənasına gəlir. Bu məna insanlar üçün keçərli olmasa da, Allah üçün işlədilən feilərdə keçərlidir. Bir toplum Allahın dininə qarşı müharibə apararkən, Allah da onlara qarşı müharibə aparır və onlara əzab verir. Lakin bu ortaq edilən əməldən Allah heç bir təsir almaz, çünki heç kim Allaha və ona aid olanlara zərər verə bilməz. Buna Məsələn olaraq قَاتَلَهُمْ اللهُ "Allah onları öldürdü" deyə bilərik. قَاتَلَ "qarşılıqlı döyüşdü" feilində Allah-Təala təsir altında qalan deyil. Bu da mufa'ale babından gələn ortaqlıq mənasında birtərəfli istifadə formasıdır.

İndi mufa'ale babından keçmiş, indiki və əmr (hazır əmr, qeyib əmr) şəkillərini məlum formada verək;

Cəmi	Təsniyə	Müfrəd	Zamirler
كَاتَبُوا Onlar yazışdılar	كَاتَبَا    O ikisi    yazışdı	كَاتَبَ       O      yazışdı	Müzekker Qayıb
كَاتَبْنَ Onlar yazışdılar	كَاتَبَتَا    O ikisi    yazışdı	كَاتَبَتْ       O      yazışdı	Müənnəs Qayıbə
كَاتَبْتُمْ Siz yazışdınız	كَاتَبْتُمَا İkiniz yazışdınız	كَاتَبْتَ    Sən    yazışdın	Müzekker Xitab
كَاتَبْتُنَّ Siz yazışdınız	كَاتَبْتُمَا İkiniz yazışdınız	كَاتَبْتِ    Sən    yazışdın	Müənnəs Xitaba
كَاتَبْنَا Biz yazışdıq	Nəfs-i Müt. Meal Qeyr	كَاتَبْتُ Mən yazışdım	Nəfs-i Mütəkəllim Vahdə

Cəmi	Təsniyə	Müfrəd	Zamirler
يُكَاتِبُونَ Onlar yazışırlar	يُكَاتِبَانِ    O ikisi    yazışır	يُكَاتِبُ       O      yazışır	Müzekker Qayıb
يُكَاتِبْنَ Onlar yazışırlar	تُكَاتِبَانِ    O ikisi    yazışır	تُكَاتِبُ       O      yazışır	Müənnəs Qayıbə
تُكَاتِبُونَ Siz yazışırsınız	تُكَاتِبَانِ İkiniz yazışırsınız	تُكَاتِبُ    Sən    yazışırsan	Müzekker Xitab
تُكَاتِبْنَ Siz yazışırsınız	تُكَاتِبَانِ İkiniz yazışırsınız	تُكَاتِبِينَ    Sən    yazışırsan	Müənnəs Xitaba
نُكَاتِبُ     Biz    yazışırıq	Nəfs-i Müt. Meal Qeyr	أُكَاتِبُ     Mən    yazışıram	Nəfs-i Mütəkəllim Vahdə

Cəmi	Təsniyə	Müfrəd	Zamirler
كَاتِبُوا Siz yazışın	كَاتِبَا İkiniz yazışın	كَاتِبْ Sən yazış	Müzekker Xitab
كَاتِبْنَ Siz yazışın	كَاتِبَا İkiniz yazışın	كَاتِبِي Sən yazış	Müənnəs Xitaba

Cəmi	Təsniyə	Müfrəd	Zamirler
لِيُكَاتِبُوا yazışsınlar	لِيُكَاتِبَا İkisi yazışsın	لِيُكَاتِبْ O yazışsın	Müzekker Qayıb
لِيُكَاتِبْنَ yazışsınlar	لِتُكَاتِبَا İkisi yazışsın	لِتُكَاتِبْ O yazışsın	Müənnəs Qayıbə

*Qalan bütün emsile-i muxtelife şəkilləri gələcəkdə əlavə olunacaq "Təsrifat" adlı dərsin altında yer alacaqdır.