Təf'il (تَفْعِيلْ) Babı
Təf'il babı, əvvəl sülasi "üç hərfli" olan bir feilinin ortadakı hərfinin şəddələnməsi ilə birlikdə mazisinin فَعَّلَ , muzarisinin يُفَعِّلُ və məsdərinin də تَفْعِيلْ olan sülasi məzidlərin ikinci babına daxil olması ilə əldə olunur. Bu babın quruluşu, yəni yaranma səbəbi əvvəl sülasi mücərrəd olan feilinin keçidli olmasını təmin etmək üçündür. Əgər sülasi mücərrəd feil artıq keçidlidirsə, bu halda keçidliliyini gücləndirmək məqsədi daşıyır. Lakin bəzən keçidsiz feil də bu babda istifadə oluna bilər. Sülasi mücərrəd mazi feilinin ortadakı hərfini şəddələyib hərf əlavə etdikdə feilimiz 4 hərfli olur, buna görə də bu babdakı feillərə sülasi məzid rübai "üç hərfli feilinin 4 hərfli olması" deyilir. Aşağıdakı cədvəldə bu babdan gələn əmsilə-i muxtəlifə verilmişdir.
| məsdər təf'il | muzari təf'il | mazi təf'il | sülasi mücərrəd |
| تَعْلِيمًا | يُعَلِّمُ | عَلَّمَ | عَلِمَ |
| öyrətmək | öyrədir | öyrətdi | bildi |
Əmsilə-i muttaridə şəkilləri
|
تَفْعِيلْ Babına Aid Əmsilə-i Muxtəlifə |
|
Vəzin -mazi- mevzun |
فَعَّلَ öyrətdi عَلَّمَ |
|
Vəzin -muzari- mevzun |
يُفْعِّلُ öyrədir يُعَلِّمُ |
|
Vəzin -məsdər- mevzun |
تَفْعِيلاً öyrətmək تَعْلِيمًا |
|
Vəzin -ism-i fail- mevzun |
مُفَعِّلٌ öyrədici مُعَلِّمٌ |
|
Vəzin -ism-i meful- mevzun |
مُفَعَّلٌ öyrədilmiş مُعَلَّمٌ |
|
Vəzin -cahd-ı mutlaq- mevzun |
لَمْ يُفَعِّلْ öyrətmədi لَمْ يُعَلِّمْ |
|
Vəzin -cahd-ı mustağraq- mevzun |
لَمَّا يُفَعِّلْ hələ öyrətmədi لَمَّا يُعَلِّمْ |
|
Vəzin -nefy-i hal- mevzun |
مَا يُفَعِّلُ öyrətmir مَا يُعَلِّمُ |
|
Vəzin -nefy-i istikbal- mevzun |
لاَ يُفَعِّلُ öyrətməyəcək لاَ يُعَلِّمُ |
|
Vəzin -təkid-i nefy-i istikbal- mevzun |
لَنْ يُفَعِّلَ Heç vaxt öyrətməyəcək لَنْ يُعَلِّمَ |
|
Vəzin -əmr-i qayıb- mevzun |
لِيُفَعِّلْ öyrətsin لِيُعَلِّمْ |
|
Vəzin -nehy-i qayıb- mevzun |
لاَ يُفَعٍّلْ öyrətməsin لاَ يُعَلِّمْ |
|
Vəzin -əmr-i hazır- mevzun |
فَعِّلْ öyrət عَلِّمْ |
|
Vəzin -nehy-i hazır- mevzun |
لاَ تُفَعِّلْ öyrətmə لاَ تُعَلِّمْ |
|
Vəzin -məsdər-i mimi- mevzun |
مُفَعَّلٌ öyrətmək مُعَلَّمٌ |
|
Vəzin -məsdər-i mərre- mevzun |
تَفْعِيلَةٌ bir dəfə öyrətmək تَعْلِيمَةٌ |
|
Vəzin -məsdər-i növ- mevzun |
تَفْعِبلَةً حَسَنَةً bir növ öyrətmək تَعْلِيمَةً حَسَنَةً |
|
Vəzin -ism-i təsğir- mevzun |
تُفَيْعِيلٌ balaca öyrətmək تُعَيْلِيمٌ |
|
Vəzin -ism-i mənsub- mevzun |
تَفْعِيلِيٌّ öyrətməyə aid تَعْلِيمِيٌّ |
|
Vəzin -ism-i təfdil- mevzun |
أَحْسَنُ تَفْعِيلاً ən çox öyrədən أَحْسَنُ تَعْلِيمًا |
|
Vəzin -təəccüb ül-əvvəl- mevzun |
مَا أَحْسَنَ تَفْعِيلَهُ nə gözəl öyrətdi مَا أَحْسَنَ تَعْلِيمَهُ |
|
Vəzin -təəccübü s-sani- mevzun |
أَحْسِنْ بِتَفْعِيلِهِ nə qəribə öyrətdi أَحْسِنْ تَعْلِيمِهِ |
Aşağıdakı cədvəldə təf'il babında "alime-bildi" sülasi mücərrəd feilinin mazi, muzari və əmr feilinin əmsilə-i muttaridə şəkilləri verilmişdir. Tam şəkilini təsrifat dərslərində görəcəksiniz.
| cəm | təsniyə | müfrəd | əvəzliklər |
|
عَلَّمُوا öyrətdilər |
عَلَّمَا ikisi öyrətdi |
عَلَّمَ öyrətdi |
müzekkər qayıb 3-cü şəxs kişi |
|
عَلَّمْنَ öyrətdilər |
عَلَّمَتَا ikisi öyrətdi |
عَلَّمَتْ öyrətdi |
müənnəs qayıbə 3-cü şəxs qadın |
|
عَلَّمْتُمْ öyrətdiniz |
عَلَّمْتُمَا ikiniz öyrətdiniz |
عَلَّمْتَ öyrətdin |
müzekkər müxatab 2-ci şəxs kişi |
|
عَلَّمْتُنَّ öyrətdiniz |
عَلَّمْتُمَا ikiniz öyrətdiniz |
عَلَّمْتِ öyrətdin |
müənnəs müxataba 2-ci şəxs qadın |
|
عَلَّمْنَا öyrətdik |
nəfs-i mütəkəllim meal ğayr 1-ci cəm şəxs |
عَلَّمْتُ öyrətdim |
nəfs-i mütəkəllim vəhdə 1-ci tək şəxs |
| cəm | təsniyə | müfrəd | əvəzliklər |
|
يُعَلِّمُونَ öyrədirlər |
يُعَلِّمَانِ ikisi öyrədir |
يُعَلِّمُ öyrədir |
müzekkər qayıb 3-cü şəxs kişi |
|
يُعَلِّمْنَ öyrədirlər |
تُعَلِّمَانِ ikisi öyrədir |
تُعَلِّمُ öyrədir |
müənnəs qayıbə 3-cü şəxs qadın |
|
تُعَلِّمُونَ öyrədirsiniz |
تُعَلِّمَانِ ikiniz öyrədirsiniz |
تُعَلِّمُ öyrədirsən |
müzekkər müxatab 2-ci şəxs kişi |
|
تُعَلِّمْنَ öyrədirsiniz |
تُعَلِّمَانِ ikiniz öyrədirsiniz |
تُعَلِّمِينَ öyrədirsən |
müənnəs müxataba 2-ci şəxs qadın |
|
نُعَلِّمُ öyrədirik |
nəfs-i mütəkəllim meal ğayr 1-ci cəm şəxs |
أُعَلِّمُ öyrədirəm |
nəfs-i mütəkəllim vəhdə 1-ci tək şəxs |
| cəm | təsniyə | müfrəd | əvəzliklər |
|
لِيُعَلِّمُوا öyrətsinlər |
لِيُعَلِّمَا ikisi öyrətsin |
لِيُعَلِّمْ öyrətsin |
müzekkər qayıb 3-cü şəxs kişi |
|
لِيُعَلِّمْنَ öyrətsinlər |
لِتُعَلِّمَا ikisi öyrətsin |
لِتُعَلِّمْ öyrətsin |
müənnəs qayıbə 3-cü şəxs qadın |
|
عَلِّمُوا öyrədin |
عَلِّمَا ikiniz öyrədin |
عَلِّمْ öyrət |
müzekkər müxatab 2-ci şəxs kişi |
|
عَلِّمْنَ öyrədin |
عَلِّمَا ikiniz öyrədin |
عَلِّمِي öyrət |
müənnəs müxataba 2-ci şəxs qadın |